ਦਸ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਸਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕੰਸਾ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੈ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਛਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੰਸਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੀਏ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਵਲੋਂ ਭਟਕਾਵਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਵੀਂ, ਪਿਆਰੀਏ। ਇਸ ਪਾਪੀ, ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੁ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਆ, ਪਿਆਰੀਏ, ਜੋ ਕੁਝ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ। ਇਉਂ ਸ਼ੂਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀਰ ਨਿਸਚੇ ਕਰ ਬੈਠਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਵੇ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ—ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਸੁਣ। ਤੇਰੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾ; ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ, ਉਥੇ ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਉਚ ਕੁਲ ਦੀ ਸੁਤ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ; ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਤਾਣੇ ਮਾਰਦੇ, ਕਿ ਇਹ ਪਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਹੈ। ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਗੁਰਜਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਕੋਲ— ਉੱਥੇ ਵਨਸਥਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸੀ—ਸੁਣ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਈ; ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਘਰ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਢੋਹਾਂ ਤੇ ਗਈ। ਜਦ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖਦੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਾਉਂਦੇ; ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਭਿਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਉਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਘੁੰਮਦੀ-ਘੁੰਮਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਹ ਘਰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਘਰ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰਾਂ, ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਸੁਖਮਈ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਘਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲਮਈ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਦੁੱਖੀ ਸੁਦੇਵਾ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ: “ਭਿਖ ਦਿਓ।” ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੰਗਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਈ ਹੈ। ਪਿਆਰੀਏ, ਇਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ; ਜਾਣ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਕਰ।” ਮੰਗਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਪਿਆਰੇ।” ਇਉਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਮੰਗਲਾ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ— “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ।” ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਗਲਾ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਇਹ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਆਗੇ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗੀ।” ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੰਗਲਾ, ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਉਹ ਸੁਣ। ਇਹ ਗਰੀਬ ਔਰਤ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਸੁਦੱਤ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।” “ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਦੇਵਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਈ ਹੈ।” “ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਤਿਥੇ ਕਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਗਲਾ, ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਸਚਮੁਚ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਕੱਪੜੇ, ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਦੁੱਖ ਉੱਠਿਆ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਦਰਦ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵੇਖੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਚਿੰਤਾ ਉੱਠੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਧਰਮਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਧੋਏ, ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮਲ੍ਹੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ।