ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਭਾਗਣ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਬਚਦੇ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਜ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰਿ ਦੀ ਜੋਤ, ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਤੀਨੋਂ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਦੂਰ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਗੋਭਿਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ? ਮੇਰਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਵੇਖੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ, ਸੁਚਰੀਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਇਸਤਰੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛਲ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗੀ।" ਗੋਭਿਲਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਆਖਾਂ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਦਿਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹਵਣ ਕੁੰਡ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ—ਉਹ ਅਗਨਿਹੋਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨੌਕਰ ਦੇ ਕਰਤਵ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ: ਜੋ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਨੌਕਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਧੰਨ ਹੈ।" "ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਦੀ, ਮਨ, ਦੇਹ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਪਾਪੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਉੱਚਤਾਈ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ! ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ—ਉਹੀ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ, ਜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਤੋ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਇਸਤਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਿਤ, ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਉਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਉਂ ਹੀ ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਕ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਡਾਲਣ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨੌਕਰ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਗ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ; ਸਦਾ, ਚਾਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਨੌਕਰ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਪਤਿਤ, ਬਿਮਾਰ, ਲੂਲਾ ਜਾਂ ਕੋੜੀ ਹੋਣ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋ ਬੈਠੇ, ਕਰਮ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ। ਜਦ ਪਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ: ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੈਤ, ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਦੈਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" "ਦੈਤ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨਿਆਏ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਧ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ; ਜੋ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਬੇਹੱਦ ਕਰੜਾ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਲਕੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਈ ਹੈਂ?" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਖੜੀ ਹੈਂ, ਮਨ ਰਹਿਤ, ਸਿੰਗਾਰ ਤੇ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭੂਸ਼ਣ ਪਾ ਕੇ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤਾ? ਦੱਸ, ਕਿਸਦੇ ਲਈ। ਤੂੰ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਫਿਕਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਾਪਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ—ਸੁਣ।" "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾ। ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸੌਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ?" "ਨਿਰਲੇਜ਼, ਮਨ ਰਹਿਤ, ਦੁਸ਼ਟ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਆਖੇਂਗੀ? ਤੇਰਾ ਤਪ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤੇਰੀ ਉੱਨਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹੀ ਹੱਥ ਸੀ—ਸੁਣ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਅਸੁਰ!