ਹੇ ਸੁੰਦਰਾ ਦੇਵੀ, ਬਿਨਾ ਉਸ ਤੱਤ ਦੇ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਣਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਮਹਾਂਦੇਵ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਮੁਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੋਈ; ਗਿਆਰਵਾਂ ਕਾਨਯਕੁਭਜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਮਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਾਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਠਵਾਂ ਗੌਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਨੌਵਾਂ ਮਦੋਤਕਟਾ ਹੈ, ਦਸਵਾਂ ਰਥਚੈਤਰਕਾ; ਗਿਆਰਵਾਂ ਕਾਨਯਕੁਭਜ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਮਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਵਾਂ ਮਲਯਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੁਬਜਾਮ੍ਰਕਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਗਿਰਿਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਾ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਯਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ, ਗੋਕਰਣ ਅਤੇ ਗੋਪਕਾ; ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਿਲਵਕਾ ਬਿਲਵਪਤ੍ਰਿਕਾ ਨਾਲ। ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਮਾਧਵ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਭਦਰਾ ਭਦਰੇਸ਼ਵਰ 'ਤੇ; ਵਾਰਾਹਾ 'ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਅਤੇ ਵੈष्णਵ ਵੈष्णਵ ਪਹਾੜ 'ਤੇ। ਰੌਦ੍ਰਾ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ 'ਤੇ, ਪੈਤ੍ਰਿਆ ਕਾਲੀਜਰਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ; ਕੰਪਿਲਾ 'ਤੇ ਕਪਿਲਾ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਮੁਕੁਟਾ 'ਤੇ ਕਰਕੋਟਕਾ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੀਰਥ, ਗੱਲਿਕਾ 'ਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ; ਨਰਮਦਾ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਕਾ। ਉਤਪਲਾਖ਼ਾ ਅਤੇ ਸਹਸਰਾਖ਼ਾ ਰੈਵਤਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਗੰਗਾ 'ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੀਰਥ। ਵਿਪਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਵਿਪਾਪਾ; ਪਾਟਾਲਾ 'ਤੇ ਪੁੰਡ੍ਰਵਰਧਨ; ਨਾਰਾਯਣ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਾ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੰਦਰ ਤ੍ਰਿਕੂਟਾ 'ਤੇ। ਵਿਪੁਲਾ 'ਤੇ ਵਿਪੁਲਾ, ਮਲਯਾਚਲਾ 'ਤੇ ਕਲਿਆਣ; ਕੋਟਿਤੀਰਥ 'ਤੇ ਕੌਰਵਾ, ਗੰਧਮਾਦਨ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧਾ। ਕੁਬਜਾਮ੍ਰਕਾ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ; ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ 'ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ; ਵਿਂਧਿਆ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸ਼ੈਲਾ; ਬਦਰੀ 'ਤੇ ਸਾਰਸਵਤ। ਕਾਲਿਦਿਆ 'ਤੇ ਕਾਲਰੂਪਾ; ਸਹਿਆ 'ਤੇ ਸਾਯਕਾ; ਚੰਦ੍ਰ ਖੇਤਰ 'ਚ ਰਮਣਾ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ 'ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਖਿਆ; ਕਰਵੀਰ 'ਤੇ ਕੁਰੁ ਜਨਮ; ਵਿਨਾਯਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਉਮਾ ਤੀਰਥ। ਭਾਸਕਰ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਆਰੋਗਿਆ; ਮਹਾਕਾਲ 'ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ; ਵਿਂਧਿਆ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਅਭਯਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਪਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ; ਈਸ਼ਵਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਹਾਖ਼ਿਆ; ਪ੍ਰਚੰਡਾ 'ਤੇ ਵੈਗਲੇਯਾ, ਮਰਕੰਟਕਾ 'ਤੇ ਚੰਡਿਕਾ। ਕੁਝ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਸ਼ਵਰ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ; ਸਰਸਵਤੀ 'ਤੇ ਦੇਵਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਾਰਾਵਤਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ। ਮਹਾਲਯਾ ਮਹਾਪਦਮਾ 'ਤੇ; ਪਿੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਪਯੋਸ਼ਣੀ 'ਤੇ; ਸਿੰਹਿਕਾ 'ਤੇ ਸੌਰਵੇਰਾ ਤੀਰਥ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਾਰਤਿਕਾ; ਸ਼ੰਕਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ; ਫਿਰ ਦਿਵਯ ਉਤਪਲਾਖ਼ਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸੁਭਦਰਾ। ਗਾਣਪਤਿਆ ਫਿਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪਹਾੜ; ਜਾਲੰਧਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਮੁਖਾ ਤੀਰਥ। ਤਾਰਾ 'ਤੇ ਤਾਰਕਾ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਪਹਾੜ 'ਤੇ; ਦੇਵਦਾਰੁ ਵਣ 'ਚ ਪੌੰਡ੍ਰਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਕਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ 'ਚ। ਹਿਮਾਲਿਆ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਰਫ਼, ਟੁਸਟਿਕਾ ਅਤੇ ਪੌਸਟਿਕਾ; ਮਯਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਕੋਧਾਰਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਧਾਰਕਾ ਦੇਵ; ਪਿੰਡਾ 'ਚ ਪਿੰਡਾ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ 'ਚ ਵੈਖਾਨਸਾ। ਅੱਛੋਦਾ 'ਚ ਵਿਸ਼ਨੁਕਾਮਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਜਲ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ 'ਚ ਕੁਸ਼ੋਦਕਾ। ਹੇਮਕੁਟ 'ਚ ਮਨਮਥਾ, ਕੁਮੁਦਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਾ ਨਾਲ; ਆਵਸ਼ਵਕਾ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ 'ਚ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਾ 'ਚ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਤੀਰਥ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ, ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ 'ਚ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਇਹ 108 ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਦਾ ਵਾਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗੰਨਾਥ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਤਮ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ 108 ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਲਈ ਉਚਾਰਣਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਦਾ ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼, ਵਿਦਵਾਨ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ 'ਚ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ, ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਂਡ 'ਚ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, 133ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੈਤਰਵਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਜਮੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।