ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਲਸਤਿਆ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਸੁਰ, ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਠੀਕ ਲਹਜੇ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਉਸ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਇਥੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾ।” ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਗੀਤ ਤਾਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰਸ, ਹਰ ਭਾਵਨਾ—ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਵੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਗੀਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਇਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੂੰ ਹੀ ਐਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਜੋ ਗੀਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ। ਮੈਂ ਗੀਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੜੀ ਚੰਚਲ ਹੈ। ਮਨ, ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ; ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਾ ਗੀਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਗੀਤ-ਧਾਰੀ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੋਗੀ, ਵੀਰ, ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਨਾ ਡੋਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇਜ ਨਹੀਂ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਤਾਕਤ-ਹੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ—ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵ, ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਜਾਂ ਜਾਂ ਚਲਾ ਜਾ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਸਬਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਮ-ਆਤਮਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਯੋਗ-ਅਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਮੋਹ, ਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਯੋਗੀ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਪੁਲਸਤਿਆ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗੰਧਰਵ ਵੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ?” ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਪਦਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਪੁਲਸਤਿਆ) ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰ (ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧारण ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਧੀਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੜਾ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਨਾਲ ਉਨੂੰ ਚੁਭਦਾ, ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ; ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਲਟ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਗੰਦਾ ਕਰਦਾ; ਨੱਚਦਾ, ਖੇਡਦਾ, ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੌੜਦਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਆਇਆ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਾ, ਰੋਇਆ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੀਤ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਗੰਧਰਵ ਹੈ, ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਸ਼ੂ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਿਆ—ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰ ਹੈ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਬੜੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। “ਤੂੰ ਸੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾ-ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਜਨਮ—ਸੂਰ—ਵਿੱਚ ਜਾ।” ਉਹ ਗੰਧਰਵ, ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਕੋਲ ਗਿਆ। ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਹਿਲ ਗਿਆ ਤੇ ਤੰਗ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।” ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਗੀਤ-ਕਲਾ ਦੇ ਕਲਾਵੰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਆਚਾਰਿਆ, ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਆਪਣਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ।