ਕੰਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੰਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਅਕ੍ਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋ?” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੁਾਡੀ ਲੰਮੀ ਦਾਡ੍ਹ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲਿਆਓਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੂਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਗਵੈਦ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਪਾਪੀ ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮੈਲੇ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਲੇ ਦਾਨ ਲਏ। ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਨ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਭੂਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਵਿਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਪਾਪ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵਜਰ ਵਾਂਗੂ ਢਿੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” “ਉਸ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਗੀਦੜ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੱਘ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੱਪ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉੱਲੂ, ਫਿਰ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਸਵਾਂ ਜਨਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਪਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੀਰਥ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਤਸੰਗ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਰੋ।” “ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ‘ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂ?’ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੰਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਆ ਗਈ।” ਕੰਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਧਾਰ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੂੰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਹਰ ਸਾਲ ਮੈਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੁੰਨ ਤੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” “ਵੇਦ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮ ਗੁਪਤ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਏ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਪੜਾ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕੁੰਝੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਘ ਵਰਤ ਦਾ ਪੁੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸਰੀਰ ਛੁਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੰਚਨਮਾਲਿਨੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ! ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ‘ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਤੇ ਚਲ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ, ਸੱਚ ਬੋਲ, ਹਰੀ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ ਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ।’” “ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਛੱਡ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਤੇ ਅਸਕਤੀ ਤਿਆਗ, ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਜਾਣ, ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ। ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤੇ ਚਿੱਤ ਲਾ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਤੁਰ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇਹ ਛੱਡ, ਦੈਵੀ ਜੋਤਿ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ।” ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਸীরਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਤੂੰ ਕਿਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਵੱਸ, ਤੇ ਉਮਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਦਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ, ਹੇ ਚੰਨ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ!