ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ ਜੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਬਰਹਮਣ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਚਲੀ ਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਸਕੇਂਗੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਉਸ ਬਰਹਮਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਅਚਾਨਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਗਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਬੁੱਢੀ ਰਾਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ, ਸੁਣ! ਉਸ ਸਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਸਤਾਈ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ—ਉਸ ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਚੇ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।" "ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ: ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ?" ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੇਰੀ ਲੰਮੀ ਦਾਡੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਦਿੰਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਭੇਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ, ਪੁੱਛਦਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਧਰਮ, ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਕਰੂੜ ਕਰਮ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਲਿਆਵੇਂਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।" "ਕਈ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਭੈਣ, ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਮੰਦੇ ਦਾਨ ਲਏ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹ ਮੰਦੇ ਦਾਨ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ।" "ਮੈਂ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਦੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਹੋਰ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਣ, ਹੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਲ: ਅਵਿਮੁਕਤ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਾਪ ਵੀ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ।" "ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਤਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਕਰੂੜ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਗਿਧਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੱਘ ਵਾਂਗ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉੱਲੂ, ਫਿਰ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਜਨਮਿਆ।" "ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਿਲਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਸਵਾਂ ਜਨਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ, ਤੇਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਨੇਕ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।" "ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, 'ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂ?'—ਨੇਕ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ।" "ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਜਲ ਹੰਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।" ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਆਖੀ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਾਂਗੀ—ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ।" "ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਚੁਪਚਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ? ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ।" "ਉਹ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਹਨੇ ਕਪੜਾ ਨਿਚੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਉਸ ਬੁੱਢੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣ! ਮਾਘ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ।" ਉਸ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਪਾਪੀ ਸਰੀਰ ਛੁਟ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਤਿਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।