ਪਿਆਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਬਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਘਟਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਿਰ ਤੇ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਲ (ਕਮਲ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਬੈਠਾ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਦੀ ਓਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ, ਇੱਜਤ, ਯਸ਼, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮਦੇਵ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਜਦ ਇੰਦਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਚੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਕੋਲ ਜਾ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਗੁਰੂ, ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇੰਦਰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸਵਰਗ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੋਚੀਏ ਕਿ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।” ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਕਲੈਪਣ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਚੇਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਜਗਾਉਣ ਤੇ ਇੰਦਰ ਕੌਲ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ।” ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ, ਸਿਰਫ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਮੁੜ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, “ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਈ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਨਰਕ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੁਰਦਾਘਟ ਵਾਂਗ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਬੁੱਢੀ ਰਾਤ ਦੀ ਯਾਤਰੀ, ਸੁਣ, ਉਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਤੇ ਸਤਾਈ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਪੁੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਹਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।