ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਣੋ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਵੇਣੀ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਕਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੋਰੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਾਲੇ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਪ ਦੇ ਪੁਰਾਣੀ ਚਮੜੀ ਛੱਡਣ ਵਾਂਗ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਾਸੀ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਬਰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਣੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਮਿਲਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹਾਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਮਰੁਤਗਣ, ਗੰਧਰਵ, ਲੋਕ-ਪਾਲ, ਯਕਸ਼, ਕਿਨਨਰ, ਤੇ ਸਪ—ਇਹ ਸਭ; ਸਿੱਧ ਜੋ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਤਿਆਚਾਰੀ ਆਚਾਰਯ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਚੀ, ਮੇਨਾ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਸਪ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਪਿਤਰਗਣ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵ-ਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਦਿਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਫਲ ਉਸਨੇ ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਸਨੇ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਕ ਅਪਸਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਹਰਾ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਕ ਉਮਰਦراز ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਡਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੰਦ-ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ, ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ, ਭਰੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਕੰਵਲ-ਅੱਖੀ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਕਪੜੇ ਭਿੱਜੇ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਭਿੱਜੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤੇ ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੈਂ? ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਰੋਸ਼ਨ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਪਾਇਆ ਹੈ?" "ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਕਪੜੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਬੇ-ਸਵਾਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸ, ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ; ਚੰਗਾ ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੈਂ ਇਕ ਅਪਸਰਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਆਈ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਭਿੱਜੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ, ਉੱਚੇ ਧਾਮ, ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੇਰੀ ਕਠੋਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁਵਰੀ, ਗੰਧਰਵ ਸੁਮੇਧਸ ਨੂੰ ਜਨਮੀ? ਮੈਂ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ-ਰੰਗ ਲਏ। ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਨ, ਗਹਿਣੇ, ਤੇ ਧਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ, ਕੈਫ਼ਰ, ਅਗਰ, ਤੇ ਚੰਦਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਯਾਤਰੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ; ਨੌਜਵਾਨ, ਇੱਛਾ ਵੱਸ, ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ; ਕੁਝ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਰ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਪਰ ਜਦ ਬੁਢਾਪਾ ਆਇਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ: ਮੈਂ ਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਯਜਨ, ਨਾ ਜਪ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਰਤ ਪਾਲਿਆ।