ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, "ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਮਾਧਵ" ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਜਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਘੜੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੱਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਛੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਬੰਦਾ ਬਾਹਰ, ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣਾ ਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੋ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਚਾਰ ਸੋ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਫਲ, ਜਦ ਮੱਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੋਲੇ ਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਥਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹੜਾ ਕਈ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲੱਥੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੱਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁੱਘਰ ਹੈ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਖਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਵਿੱਚ, ਮੱਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਚਿੱਤਰਗੁਪਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਘ ਵਿੱਚ, ਮੱਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸੋ ਸਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਟੱਲ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਣੀ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ, ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਾਲੇ, ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨ, ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ, ਜਦ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਣੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਲੱਭਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਿਆ, ਮਰੁਤ ਗਣ, ਗੰਧਰਵ, ਲੋਕ ਪਾਲ, ਯਕਸ਼, ਕਿਨਰ, ਤੇ ਨਾਗ— ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਹੋਰ ਸੱਚ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਚੀ, ਮੇਨਾ, ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ— ਸਾਰੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤਿਲੋত্তਮਾ— ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਮਾਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਇਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੌਣ ਸੀ, ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਸਨੇ ਇਹ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿਵੇਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।