ਸੁਣੋ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੱਖਣ, ਘਿਉਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਰਕੇ ਵੇਚਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਦੀ ਥਾਂ ਕਠੋਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਨੇਕ ਪਤਨੀ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਸੱਸ-ਸੁਰੇ ਦੇ ਸ੍ਰਾਧ ਆਉਂਦੇ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਉ, ਭਰਾ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਾਲਚ ਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨ ਵਧਦਾ। ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, "ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ, ਕਰੋੜ ਜਾਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਹੋਣਗੇ?" "ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਰਵਾਂ ਜਾਂ ਨਿਖਰਵਾਂ ਆਉਣਗੇ?" ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ, ਅਰਬੁਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਕਰਵਾਂ ਤੇ ਨਿਖਰਵਾਂ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਮ ਜਾਂ ਖੁਦ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ-ਜਾਣ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ। ਉਹ ਖਾਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਰਸ ਪਥਰ, ਚਿੰਤਾਮਣੀ, ਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚਦਾ, ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਥੋਂ ਉਹ ਧਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਆਖ਼ਰ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਗਰੀਬ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮਰ ਤੇ ਭਗਤਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨੇਕ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਚੰਗਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪਾਪ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੁਜਾਤਿ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਰਪਾਪ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਤੱਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਘੁੰਮਦਾ-ਘੁੰਮਦਾ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਕ ਥਾਂ ਮੰਗੀ। ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਦਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਇਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਘਰ ਧੰਨ ਹੈ।" ਤੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਇਹ ਘਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਪਾ ਲਿਆ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ। ਗਾਉਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਏ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋਤੇ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ। ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਘਿਉਂ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਛਾਛ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧੰਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਉਹ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਹਰਿ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ, ਮੰਗਲਗਾਨ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ। ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਹੈ ਉਹ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਅਗਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।