ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨ੍ਹਾਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਘ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਵਰਤ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਛੱਡਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਪੂਣ ਫਲ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨਿੱਤਨੈਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਦੀਵਾ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਕੜ, ਕੰਬਲ, ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਕੇਸਰ ਤੇ ਘੀ ਵੀ ਯਥਾ ਸਮਰਥਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ, ਰੂਈ, ਬੱਤੀਆਂ, ਰੂਈ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੋਨਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਮਰ ਹੈ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਵੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਘ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਇਕਾਦਸੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੂਟ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਨੰਤ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਵਿੰਦ, ਅਚੁਤ, ਮਾਧਵ, ਇਸ ਨ੍ਹਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਨਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਮਕਰ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਛੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਫਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਚਾਰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੂਣ, ਜਦ ਮਕਰ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਹਰ ਦਿਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਨੇ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜਿੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੌਂ ਪਾਪ ਲਦੇ ਹੋਣ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਰਾਸੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਨ੍ਹਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤੀਤ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਰੌਸ਼ਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਖਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਕਰ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੂਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੂਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਸੌ ਸਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰੀ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਦੌਰਾਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਮਨੁੱਖ ਚਿੱਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਲਾ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੋਲੇ, ਸੋਚੇ ਜਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪੂਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੱਛਮ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।