ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁੰਨ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਨੇਕਨੀਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰੋ?” ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਇਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੱਚ ਹੈ; ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਨਾ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।” ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੁਜਾਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ—ਦत्तਾਤ੍ਰੇਯ—ਨੇ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਦੇਖਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਧਰਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ; ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ; ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਚਮਕ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਤਪ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਤਪ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪੰਜ ਅਗਨੀ ਯਜਨਾ ਵੀ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀ; ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ—ਦत्तਾਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੁर्वਾਸਾ—ਤਪ ਕਰਕੇ ਕਲੇਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ। ਸੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਇੰਜ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਤਪ ਉੱਚਤਮ ਦੁਜਾਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਯਮ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਵਜੋਂ ਆਏ। ਨਿਯਮ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਧੈਰਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਲਾਜ, ਅਹਿੰਸਾ, ਅਤੇ ਛਲ-ਰਹਿਤਤਾ—all ਇਹ ਗੁਣ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਬੁੱਧੀ, ਵਿਵੇਕ, ਦਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪ੍ਰਜਾ, ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਸੰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਇਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਕਾਰਜ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ। ਸਭ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਿਵਿਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਸਜੀਲੇ, ਮਸਤਕ ਤੇ ਕ੍ਰੌਨ ਅਤੇ ਕੰਨ-ਫੁੱਲ, ਦਿਵਿ-ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਪੁੱਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੁर्वਾਸਾ ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਧਰਮ ਨੇ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ? ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰੋਧ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਸਥਿਰ ਰਹੁ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਦੁर्वਾਸਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ? ਸੱਤ ਸੁੰਦਰ, ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ।” ਧਰਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜਲ-ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਖੜਾ ਹੈ—ਵੇਖ, ਇਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੇਖ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਕਪਿਲ, ਪੀਲੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਯਜਨਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੇਰਾ ਤਪ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਯਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਥਾਮਦਾ ਹੈ; ਜਟਾਧਾਰੀ, ਖਰ, ਪੀਲੇ, ਬਹੁਤ ਤੇਜੀਲੇ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਉੱਚਤਮ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ; ਅਟੁੱਟ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਸਾਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਦੰਦ-ਕਾਸਟ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਇਹ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤੀ, ਸੱਚ ਦੀ ਭੂਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਟੱਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਗੋਰੀ, ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ-ਹਸਤ, ਇਹ ਧਾਤ੍ਰੀ, ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਉੱਚਤਮ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਦਿਵਿ-ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਆਈ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ; ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੱਕੀ, ਕਈ ਮੰਗਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਦਿਵਿ-ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਦਿਵਿ-ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ, ਬਹੁਤ ਸੱਚ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸਦਾ ਮੋਡਰੇਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਅਕਲਪਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਮਾਫੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਮਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਨ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ, ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੁर्वਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਗੁਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।