ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਬੋਲ ਕੇ, ਹਥੌੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਿਉਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨਾ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਜਾਂ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਜਿਹੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਪਲ ਤੋਂ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ, ਪਿਆਰ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਕਰਮ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਸਿਆਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਉਦਾਸੀਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਦਾਸੀਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ, ਪਿਉ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਹੋਰ ਨੌਕਰ, ਪਸ਼ੂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਭੈਂਸਾਂ, ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇਦਾਰ ਵੀ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਮਾਨਤ ਲਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਨਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵੈਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਜੂਲ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਕਿਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਸਾਕ? ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ। ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਧਵ? ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋ। ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜੋ ਧਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਿਸ ਲਈ ਧਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਜੂਲ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਿਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਜੋੜ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ? ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੁਲੇ ਹੋਏ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਘਰ ਮੇਰਾ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਹਨ।" ਪਰ, ਪਿਆਰੇ, ਸੰਸਾਰੀ ਬੰਨ੍ਹਨ ਝੂਠੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਦੇਵੀ, ਨੇ ਇਹ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਨਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਭਲੇ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਵੀ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।" ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਂ-ਪਿਉਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਗੁਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਕ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਬੰਨ੍ਹਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਪੁੰਨ ਨਾਲ। ਚੰਗੀ ਕੋਖ ਵੀ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਨ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਹੋਂਦੇ ਹਨ।" "ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸ।" ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯਸ਼, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ, ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸਾਂਗੀ: ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਸਚਾਈ, ਪੰਜ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਧੀਰਜ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਹਿੰਸਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ, ਤੇ ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਦੱਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੇਟ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।