ਗੁਹਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯਮ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਲਦ ਹੈ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਮਹੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਪਾਪ ਰੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀ, ਜ਼ਮੀਨ, ਔਰਤਾਂ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਔਰਤਾਂ, ਰੁੱਖ, ਦਰਿਆ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆ ਗਈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ; ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਵਾਰੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਰਸ ਨਾਲ; ਤੇ ਜੋ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਕਪਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਬੋਲ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨਮਾਨੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸੰਖਿਆਯੋਗੀ, ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀ—ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ; ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੋ ਤਿੱਥਿ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗਿਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਆਜ੍ਯਪ, ਸੋਮਪ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਭ 'ਮਰੇ ਹੋਏਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰ, ਅਤੇ ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਰਪਣ, ਦਾਨ ਤੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚਲਚਲਾਹਟ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੋਰ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ, ਇਹ 'ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਦਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੂਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਭਾਨੁਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਯਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਤਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਹਾਪਰਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਯਮ-ਦੂਜ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਭੈਣ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਤਿਥਿਆਦਿਕ ਭੈਣ-ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਊਰਜਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦੂਜ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਮ, ਜੋ ਮਹਿਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਗਣ ਹਨ—ਉਸ ਯਮ, ਸੰਯਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹੀ ਭੈਣ ਦਾਨ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਲ ਭਰ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਧੰਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ—ਜੋ ਵੀ ਇਥੇ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ 122ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਅਚੰਭੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।" ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੜਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ, ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਚੰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਚਾਹੇ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿਚਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜੋਗਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਮਹਿਮਾਨ-ਸੇਵਾ, ਸਨਾਨ, ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਇਥੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।