ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇ। ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਤਪੋਬਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪੁੰਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਪੱਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਖਮੀ ਸਮੇਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੌ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪੌਸ਼ਕਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਵੇ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਜਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, 'ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਵਾਲਾ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚੌਥਾ ਖੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ, ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਸਤਿਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਝ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।' 'ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੇ? ਜਦੋਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।' ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਹ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸਰਜਨਹਾਰ ਨੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।' ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਹੇ ਸੁਤਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੀ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।' 'ਜਨਮ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਣੂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਹੁਣ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਸੁਣੋ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਣੂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।' 'ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਵੀਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਆਰਕਾ ਹੈ।' 'ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਸਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਜੋ ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।' 'ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਯਜ్ఞਸ਼ਰਮਣ, ਵੇਦਸ਼ਰਮਣ, ਧਰਮਸ਼ਰਮਣ, ਵਿਣੁਸ਼ਰਮਣ (ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ), ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸੀ ਸੋਮਸ਼ਰਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਲੀਨ ਸੀ।' 'ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ, ਜੋ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।' 'ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—"ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਵਿਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।' 'ਉਹ ਨੇ ਅਸਲ ਪਰਖ ਲਈ ਇੱਕ ਢੰਗ ਸੋਚਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ austerity ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਚਤੁਰਤਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਕੀਤਾ।' 'ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਾਲ ਮਰੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਇਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—"ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ।"' '"ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ, ਪਿਤਾ। ਜਿਹੜੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।"' 'ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਯਜ्ञਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ, ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖਰੇ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਚਾਹੁ ਉਥੇ ਸੁੱਟ ਦੇ।" ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।' 'ਮੁੜ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਪਿਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"' '"ਅੱਜ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਗਿਆ ਕਰੋ, ਪਿਤਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਜਾਂ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਜਾਂ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।"' 'ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਤਾ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।' 'ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜਾ; ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।"' '"ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਵਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਉਹ ਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ।"' 'ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।" ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਧਾਪੇ ਨਾਲ, ਚੰਗਾ ਮੁੱਖ ਵਿਖਾਓ।"' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਅਨੋਖੇ ਢੰਗ ਵਰਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹੇ।