ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸAGE ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਭੌਮ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ' ਨਾਮਕ ਇੱਕਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਭੌਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਣ ਲਈ; ਹੁਣ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਬੁਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬੁਧ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਤੇ ਤਾਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਮ੍ਰਦੁ ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਬੁਧ ਦੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਤੀਰ-ਸੁਆਰ ਹੈ; ਇਸ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਨ੍ਹਾ-ਰੰਗ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬੁਧ ਦਸਵੇਂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੈਫ਼ਰ, ਮੂੰਗ, ਹਰੀ ਚਾਦਰ, ਪਨ੍ਹਾ ਤੇ ਸੋਨਾ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਬੁਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਹੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੁਧ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੰਡਲ 'ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੀਲੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪੀਲੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦਸਵੇਂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁੜੀ ਦਾਲ, ਪੀਲਾ ਕਪੜਾ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਪੀਤਾਮਣੀ (ਟੋਪਾਜ਼) ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਖ-ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕੇ। 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਮ੍ਰਦੁ ਸੁਭਾਵ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਨ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਮੰਡਲ ਪੰਜ-ਭੁਜਾ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਭਾਵ-ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਦੁਖ-ਦੁਰਘਟਨਾ ਆਵੇ, ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੌਲ, ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ, ਚਾਂਦੀ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੈਫ਼ਰ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ-ਯੋਗ, ਇਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ'—ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਭਾਰਗਵ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਕਾਲੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ, ਕਾਲਾ ਕਪੜਾ, ਲੋਹਾ, ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਲੱਡੂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਤੋਂ ਆਏ ਦੁਖ ਲਈ, ਕਾਲੀ ਗਾਂ, ਕਾਲਾ ਕਪੜਾ, ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਤੇ ਨੀਲਾ ਨਗ (ਨੀਲਮ) ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਛਾਇਆ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਹੇ ਸ਼ਨੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੀਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਹੂ ਦੇ ਸਭ ਰੰਗ ਤੇ ਆਕਾਰ, ਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤਰ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਲਈ ਗੋਮੇਦ ਰਤਨ, ਰਾਈ, ਕਾਲਾ ਤਿਲ, ਕਾਲੀ ਰੀਝ, ਭੈਂਸ ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਹੇ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਹੂ, ਇਹ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਤੂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਝੰਡਾ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਰੰਗ ਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਨ। ਕੇਤੂ ਲਈ ਸੱਤ ਅਨਾਜ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾਵਾਂ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; 'ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਨੇਤੀ' ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲਈ ਮੰਤਰ ਹੈ। 'ਅਗਨਿਮੂर्धਾ' ਭੌਮ (ਮੰਗਲ) ਲਈ, 'ਉਦਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ' ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ (ਬੁਧ) ਲਈ, 'ਬ੍ਰਹਸਪਤੇ' ਗੁਰੂ ਲਈ, 'ਅੰਨਾਤਪਰੀ' ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਲਈ, 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀਰ' ਸ਼ਨੀ ਲਈ, 'ਕਯਾ ਨਾ' ਰਾਹੂ ਲਈ, 'ਕੇਤੁਮ' ਕੇਤੂ ਲਈ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਗ੍ਰਹਿ ਪੂਜਾ, ਉਚਾਰਣ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮ ਬਧ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕੜ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਖਜਾਨਾ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਤੇ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਇੱਕ ਕਲਪ ਲਈ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ— —ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ।