ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਪਾਵਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਨਰਕਾ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਸੁੰਦਰ ਦੀਵੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਹਿਲਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਸਭਾ ਮੰਡਪਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਕੂਆਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਥੜਾਂ, ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਾਲਾ, ਇਕੱਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਲਾ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਚੰਦ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਪੱਖਵਾਰਕ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਕਵਾਨ ਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਵਾਚਕਾਂ ਦਾ ਸਨੇਹ ਸਾਲ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਗਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਲ ਭਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੁੱਧ-ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਸੁਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਬਿਜਲੀ, ਸੋਨਾ, ਅਤੇ ਤਾਰੇ; ਉਹ ਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਦਿਪਾਵਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਗਉ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਜੂਏ ਵਿਚ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਦਾਸ ਰਹੇ, ਪਰ ਗੌਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੁਖੀ ਰਹੀ। ਜਿਸਦੀ ਜਿੱਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਸੁਖ ਸਾਲ ਭਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਆਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਲੋਕ ਅੱਧ-ਸੁੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਡੋਲ-ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੂਏ ਵਿਚ ਹਾਰ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਗੋਵਰਧਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੂਆ ਖੇਡਣਾ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਡ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਵਰਧਨ, ਜੋ ਗੋਕੁਲ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਯਜਨ ਲਈ ਲਿਆ ਘੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਗਾਂ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ, ਪਿੱਛੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਾਂ। ਗੋਵਰਧਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਧਰਮਵਾਨਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਚਨ ਨਾਲ। ਕਪੜੇ, ਪਾਨ, ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲ, ਕੈਫ਼ਰ, ਕੇਸਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ, ਪਕਵਾਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਂਡ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧਨ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਗਲ-ਬੰਦ ਅਤੇ ਕੰਗਣ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਸਾਂਡ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ, ਯੋਧੇ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ—all ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ, ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਂ, ਭੈਂਸਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ-ਬੱਝਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅੱਗ ਕੋਲ— ਰਾਜਾ ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੰਮ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ ਜਾਂ ਕਾਸ਼ ਦੀ ਦਿਵਯ ਰੱਸੀ ਨਾਲ, ਕਈ ਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਬੰਨਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ, ਸਾਂਡ, ਭੈਂਸਾਂ, ਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਂਸੀਆਂ ਨਾਲ। ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਯਮਤ ਨੈਵੇਦਯ ਕਰਕੇ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੰਨਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਪੂਜਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਂਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲੰਘ ਕੇ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਭ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ, ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ। ਕੱਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਮੋਟੀਆਂ ਤੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਧੂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰਾ, ਉੱਚਾ ਤਾਜ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣਾਕੇ, ਘਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ, ਵੀਰਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ, ਨੀਲ-ਕਮਲ, ਫੁੱਲ, ਕਲਹਾਰ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ, ਗੁੜ ਵਾਲੀ ਦੂਧ-ਚੀਨੀ, ਮਦਿਰਾ, ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ, ਚਟਣ ਵਾਲੇ, ਚੁਸਣ ਵਾਲੇ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਤੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ, ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।