ਇਹ ਕਥਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਖਾਣਯੋਗ ਤੇ ਅਖਾਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਲੇਛ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਲ ਵਧੇਰੇ ਆਸਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਲੇਛ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਲੇਛ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸੁਭਾਉ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੋਕ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਓਥੇ ਮਾਨਵ ਝੂਠ ਵਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋਏ। ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਆਗਮ ਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਪਾਪੀ, ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਸਭ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਬੜੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਦਈ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਨਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਸੱਸਰੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵੀ ਮਲੇਛ ਤੇ ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੋਕਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਮਾਸਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਪਾਖੰਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਲਾਭ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਨਵਾਨ, ਮੰਦੇ-ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਫਿਰ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੂਰਖ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ, ਚਾਹੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ, ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਾਸ ਸਮੇਤ, ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵੀ ਅਖਾਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇਕ ਅਰਪਿਤ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੁਰਤ੍ਯਕ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਹਨ, ਉਹ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾ ਉਹ ਦੇਵ ਹਨ ਨਾ ਮਨੁੱਖ। ਇੱਥੇ ਸੰਜਯ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।" ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਅਸੁਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਉ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।" ਜੇਹੜੇ ਅਸੁਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜੇ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਠੱਗ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਦਈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਤਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਹ ਜਿੱਤ ਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਧਰਤੀ, ਸਵਰਗ, ਨਾਗ ਲੋਕ ਤੇ ਯਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਧਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਹਰਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਲੱਭਿਆ; ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤਾ ਪਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ—ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਹੋਵੇਗਾ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਕੁਝ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੁੱਤਰ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ— ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਜ्ञਾਤ੍ਰਿਮੇਦੁਰਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਉਪਾਸਨਾ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਿਮਾਨ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਯਜ, ਵਰਤ ਤੇ ਅੱਗ-ਹੋਮ ਕਰਦੇ, ਛੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਪਾਪ ਵਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਅਡਿੱਠ ਲੋਕ ਸਦਾ ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਯਜਨਾ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ; ਕਈ ਵਾਰੀ, ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਰਾਜ ਦੇ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸੌਚ ਲਈ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਵੇਖ-ਰੇਖ ਕਰੇ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਘੀ ਖਾ ਗਿਆ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਦਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡੱਲੀ, ਜੋ ਜੰਬੂਨਾਦਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਿਕਲ ਆਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਕ ਲਈ, ਪਰ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ; ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬੇਟੀ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆ ਗਈ, ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤਿ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਮੈਲ ਵਿੱਚ, ਡਰ ਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ, ਪਾਪ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੜ ਗਿਆ।