ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੌਰੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ, ਅਗਰ, ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰਦਾ। ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਹੀ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੋਈ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਟਸ, ਤੁਲਸੀ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਮুনি ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਦੀ ਸਜਾਵਟ—ਇਹ ਸਭ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕੇਤਕੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਸੂਦਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—even ਜੇ ਦਮਨਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਉਹ ਘਰ pavittar ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਭੀ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਹਾਸੇਨ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਮুনি ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ horse-sacrifice ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮਾਲਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਈਆਂ ਦੇਣ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਨਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਕਉਸਤੁਭ ਮਣੀ ਜਾਂ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਉਤਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਮਰ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਬੱਚਾ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਬਲਿਧਾਰੀ ਹਨ, ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਚਨ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਮੋਰ-ਸਵਾਰੀ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ।" ਪਿਤਰ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਅੱਗੇ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਘੀ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰ ਲਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਧੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਕੇਸ਼ਵ ਅੱਗੇ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇ enna taq, ਕਿ ਜੇ ਇਕ ਚੂਹਾ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਜਲਾਏ ਗਏ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਚੌਦਹਵੀਂ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ abstain ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੋ ਕੁੱਤੇ-ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਬਣਾਇਆ, ਸੁਧ ਹੋ ਕੇ ਲੀਲਾਵਤੀ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਦੀਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਗਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਖੀ, ਉਹ 'ਜੈ!' ਜੈਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਉਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ, ਦੇਵ ਸਥਾਨਾਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘੀ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਰਪਣ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਦੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਯ ਵਿੱਚ, 'ਦੀਵੇ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੀਪਾਵਲੀ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਕੌਣ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਸੀਉਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਕੰਧ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਸ਼ੋਸ਼ਣਾ ਹੰਸ ਕੇ, 'ਵਧੀਆ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ,' ਆਖ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਅੰਧੀ ਤ੍ਰੈਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਯਮ ਦੇ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਟਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸਮੇਤ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰੈਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਮਪੁਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਅੰਧੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਚੰਦ੍ਰੋदय ਵੇਲੇ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੌਦਸ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਚੌਦਸ ਦੇ ਦਿਨ, ਦੀਵੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਲ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯਮ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" "ਅਪਾਮਾਰਗ, ਘੀਆ, ਪ੍ਰਾਪੁੰਨਾਟ ਅਤੇ ਵਾਹਵਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਦੌਰਾਨ ਘੁਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਰਕ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ। ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, 'ਹੇ ਅਪਾਮਾਰਗ, ਤੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਘੁੰਮ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਅਪਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪੁੰਨਾਟ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉਤੇ ਘੁਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਯਮ, ਧਰਮਰਾਜ, ਮ੍ਰਿਤਯੁ, ਅੰਤਕ, ਵੈਵਸਵਤ, ਕਾਲ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਔਦੁੰਬਰ, ਦਧਨਾ, ਨੀਲ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਪੂਜਾਵਾਂ, ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਣਗਣਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।