ਇਹ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਸਭ ਲਈ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਜੋ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦੀ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਤੋਤਰ ਜਾਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਵਸਤਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਰਾ ਜਿਹਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ, ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਅਗਿਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਵਸਤਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਅਵੈਧ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅੱਗੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਧਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਰ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਜੇ ਉਹ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਤਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤਰੀ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘਰ ਬੜੀ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਾਤਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤਰੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮਾਲਾ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਲਸੀ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਵਾਨ ਗਰੁੜਧਵਜ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ, ਕਫੂਰ, ਅਗਰ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਟਸ, ਤੁਲਸੀ, ਕੇਤਕੀ ਤੇ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਤਕੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਪ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਧੁਸੂਦਨ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਡਮਨਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਵਰਗ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਈਆਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਉਸਤੁਭ ਮਣੀ ਜਾਂ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਾ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਿਊਤਾ ਜੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪੂਰਨ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਫਿਰ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਵਾਹਨ ਨੰਦੀ ਦੇ ਧਾਰੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ: "ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ, ਮੋਰ-ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੇ।" ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਪੂਰਵਜ ਆਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ।" ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਘੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਗ੍ਯਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥ ਸਨਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਲਈ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖੀ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਸ਼ਵ ਅੱਗੇ ਦੀਵਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ, ਜਾਂ ਚੂਹੇ ਨੇ ਵੀ, ਦੀਵਾ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਧਾਤਰੀ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਉਣ ਦੀ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੂਣ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।