ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਣੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਮੌਤ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਹਾਲਾਤ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧੋਇਆ, ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕੰਵਲ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿ्णੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੁਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਦੋਂ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਸਵਰਗ ਚਲ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਨਾ ਛੱਡ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਜਾਣ ਲੈ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਸਵਰਗ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਜਲਦੀ ਅਮਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲ।" ਸਮੁੰਦਰ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਹੱਸ ਪਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਜੈਅ ਪ੍ਰੇਮੀ ਲਈ ਸੁਖ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਅਗਲੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅਬ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕਾਰਨ, ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਿਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਸਰਵੋੱਚ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ-ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੂਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਣੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਅੰਗਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਬਚਿਆ ਕੁਝ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਓਥੇ ਹੀ ਗੋਵਰਧਨ ਨੇੜੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ ਸਵਰਗ ਪੁੱਜੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੱਖਸ਼ਸ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਬੈਠਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਡੋਲਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਜਦੋਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੀ ਚਮਕ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ, ਹਰੀਦੁਆਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਆਪ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਕੇਵਲ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੰਗਾ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਨਮੀ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਉਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਂਦਾ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਏਹ ਭਾਗੀਰਥ ਕੌਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਿਆਇਆ?" ਗੰਗਾ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ, ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ "ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ" ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ? ਇਹ ਦੱਸੋ। ਮਹਾਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਕਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਹਰੀਦੁਆਰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ; ਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਬਾਹੂ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਸੁਬਾਹੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਭਾਰਗਵ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਗਰ ਸੀ; ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਜਨੇਊ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ, ਉਸ ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਫਿਰ, ਭਾਰਗਵ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਾਲ-ਜੰਘ ਅਤੇ ਹੈਹਯਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਸ਼ਕ ਤੇ ਪਾਰਦ ਵੀ ਮਾਰੇ। ਨਾਰਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸਗਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਮਹਾਦੇਵ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਪਤੀ ਆਈ, ਉਸ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ। ਹੈਹਯਾ, ਤਾਲ-ਜੰਘ, ਸ਼ਕ, ਯਵਨ, ਪਾਰਦ, ਕਾਮਬੋਜ ਅਤੇ ਪਹਲਵ—ਇਹ ਪੰਜ ਜਥੇ, ਹੈਹਯਾ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਸਗਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਲੈ ਗਏ। ਸਗਰ, ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਗਵ ਉਸ ਦੀ ਸਹਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਔਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਬੱਚਾ ਔਰਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਹੈ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਤਿਆਗ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਗਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।