ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਤਯਭਾਮਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਲੀ ਸ਼ਿਲਾ ਬਹੁਤ ਮ੍ਰਿਦੁ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਫਿੱਕੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਲੀ ਸ਼ਿਲਾ ਧਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਰੋਗ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਖੁਰਦਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਕਰੀ ਗਰੀਬੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ—ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਣੋ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੋ, ਤੀਜਾ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਚੌਥਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਸੱਤਵਾਂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਅੱਠਵਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ। ਨੌਵਾਂ ਨੌ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸਵਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਤੇ ਬਾਰਵਾਂ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਅਨੰਤ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਟੁੱਟੀ, ਵੰਡਿਆ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਰੂਪ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਜੀਵਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦਾਨ, ਜਪ, ਤੇ ਸਨਾਨ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮਿਸ਼ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂ, ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤਰ, ਨਾ ਜਪ, ਨਾ ਧਿਆਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਾਂ ਵਿਧੀ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਸਵਸਤਿਕਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕੇਸ਼ਵ ਅੱਗੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਚੱਕਰ, ਚਾਹੇ ਮਿੱਟੀ, ਧਾਤੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਵਸਤਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਤੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੇਸ਼ਵ ਅੱਗੇ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਕਦੇ ਵਿਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆੰਵਲੇ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਚੁਪਚਾਪ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਧਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘਰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉੱਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਮਾਲਾ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕਲਪਾਂ ਲਈ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਫੁੱਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗਿਆ ਸਮਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਲਸੀ ਸਭ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ। ਮਾਲਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰੀ (ਭਗਵਾਨ) ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦਨ, ਕਪੂਰ, ਅਗਰੂ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਸਦਾ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਸੌ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਲ, ਤੁਲਸੀ, ਕੇਤਕੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਤਕੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੇਸ਼ਵ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਚਾਹੇ ਦਮਨਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਬਸੰਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਅਗਸਤਯ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਰੀ ਦੇਣ ਦੇਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਕੁਝ ਮਹਾਸੇਨਾ ਨੇ ਮੁਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ, ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।