ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਤੇ ਆਉਣ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਣਗਣਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸੁਭ ਅਸ਼ਿਰਵਾਦ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਸਤੁਤੀ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਣਤ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਾਠ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਣਗਣਤ ਫਲ ਜਨਮ ਦਰ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਜਯਾ, ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਢੰਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਦਿਨਚਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਕੌਣ ਕੇਂਦਰ ਹੈ?" "ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਕੌਣ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂਕਿ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਨਾਯਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ: ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵ—ਸਕੰਦਾ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ, ਜੋ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਜਦ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਮਿਠਾਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।' 'ਇਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਬਣੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।' 'ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁੰਘਣ ਨਾਲ, ਅਮਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' 'ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਚਤੁਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਅਤੇ ਸਰਵਜਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' 'ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਸੌ ਗੁਣਾ ਸਫਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਮਿਠਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।' ਇਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸਕੰਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਮੋਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਿਦਿਆ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪੋਟ-ਪੇਟ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਸਕੰਦਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੋ।' ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।' 'ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ, ਵਰਤਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਹੋਰ ਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਜੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।' 'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਰੰਬਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀ ਮੋਦਕਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।' 'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ, ਯਜਨਾਂ, ਵੇਦ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਤੁਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਿਨਚਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' 'ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।' 'ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, austerity (ਤਪ) ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ।' 'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' 'ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਗਣਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।' 'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਨਚਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।' 'ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ।' 'ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਲਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ—ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ।' 'ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਉਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।' 'ਹੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਕਿਰਪਾਲ ਰਹੋ।' 'ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' 'ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਓਮ, ਮੈਂ ਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।' 'ਗਣਪਤੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਲੰਬੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ-ਮੁਖੀ, ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰੰਬਾ, ਇੱਕ ਦੰਦ ਵਾਲਾ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—' 'ਵਿਨਾਯਕ, ਸੁੰਦਰ ਕੰਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ, ਭਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,' 'ਉਸ ਲਈ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ; ਵੱਡੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ।