ਜੋ ਕੋਈ "ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੋਜਨਾਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਲੰਗੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਕੈਰੀਜ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਿਹੜੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ, ਨਿਕੰਮੇ ਤੇ ਮਨੋਂ ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਖਾਧਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਮਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੁਰਚਿੱਤ ਤੇ ਪਤਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ, ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਲੋਕ ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਰਸਦ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਦੋਹਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਅਣਚਾਹੇ, ਉਰਜਾ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਿਆਸ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣੀ ਹੈ।" "ਗੰਗਾ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?" ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਮੋਖ ਦਾ ਮਾਰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ?" "ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕੀ ਉਹ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਿਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ?" "ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਪੰਛੀ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਰੁੱਖ, ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿ—ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਸੀ—ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਹੈ।" "ਹੇ ਆਦਿ-ਮੂਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਬਣ ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਗਾਇਤਰੀ, ਵਾਕ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ, ਉਮਾ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ, ਤੇ ਤਪਸਵੀ—ਵਰਨਿਕਾ ਤੇ ਧਰਮਦ੍ਰਵਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਪਜੇ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਵਸਤੀ, ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ, ਤੇ ਦੀਖਸ਼ਾ ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ। ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਵਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਈ; ਫਲ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਯੋਗ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਧੀ। ਵਾਕ (ਬੋਲੀ), ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਵਿਰੋਧ, ਦੁਖ, ਭ੍ਰਮ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ—ਇਹ ਸਭ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਵਲ ਤੋਂ ਜਨਮ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ—all ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਮਾ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਉਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੁਰੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ्य ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਮੰਡਲ ਫੜਿਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕੰਵਲ-ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ। ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵ ਰੂਪ ਵਜੋਂ, ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਲੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਛਲ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਪੈਰ ਨੂੰ ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਸ ਚੋਟੀ ਤੋਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਜਲ ਉਸ ਦੀ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਪस्या ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਬਣਾਈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸਰੂਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧ ਕਰਣ ਵਾਲੀ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਜਪ, ਯਜਨ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਲਕਸ਼ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।