ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਕਦਮ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ–ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਧੰਨ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜਹਨਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ ਜਾਂ ਟਿੱਡੀਆਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਜੋ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਾ ਪੂਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੱਤ-ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਮੁੜਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਗੰਗਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਨ੍ਹੇ, ਲੰਗੜੇ, ਵਿਅਰਥ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜੋ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਤਿਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਿਆਸ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਹੈ।" "ਗੰਗਾ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?" ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।" "ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖੋ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਰਚਿਆ ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?' 'ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕੀ ਉਹ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦਿਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ?' 'ਉਸਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਪੰਛੀ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਜੀਵ—' '—ਸਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?'" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। 'ਹੇ ਆਦਿ-ਰੂਪਾ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਬਣ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਗਾਇਤਰੀ, ਵਾਕ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ, ਦੇਵੀ ਉਮਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ—ਵਰਨਿਕਾ ਅਤੇ ਧਰਮਦ੍ਰਵਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਪਜੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।" "ਸਵਸਤਿ, ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ—ਇਹ ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ; ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਸਵਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ।" "ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੀ; ਫਲਾਂ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਯੋਗ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਬੋਲੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਵਿਵਾਦ, ਦੁੱਖ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ—ਇਹ ਸਭ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਖੁਸ਼ੀ, ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ।" "ਬੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹੀਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕਮੰਡਲ ਫੜਿਆ।" "ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਣਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼—ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿੱਕਸ, ਜਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬਲੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।