ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਗੰਗਾ ਹੀ ਆਖਰੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਜਾਂ ਨਿਯਮ-ਪਾਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ; ਬੇਅੰਤ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ, ਵੱਡੇ ਹੋਮ ਜਾਂ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਗੰਗਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਗੰਗਾ ਸੁੱਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਠੋਰ ਯੋਗ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਨਿਗ੍ਰਹਿ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਗੰਗਾ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਰਾਹੂ ਗ੍ਰਸਤ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੌਰਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਜਲਤਾ ਪੂਰਵ-ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਠੋਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਧਨ-ਇਛਾ ਜਾਂ ਵਿਅਾਹਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਵੱਲ ਵੀ ਰੁਝਾਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਜੀਵਤ-ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਜੀਵਤ-ਮੁਕਤ ਹੈ; ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਪ, ਪਿਤਰ-ਕਰਮਾ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਧਨਵਾਨ ਦੀ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਇੱਛਾ, ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਇਕ ਉੱਚ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੰਦ੍ਰ ਤਪ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਜਹਨਵੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਹੇ ਗੰਗਾ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਮੈਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ, ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਬਚਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਧਰਮ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਜਲ ਨਾਲ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਹਨਵੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹਰਾ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: "ਓਮ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਹਨਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ ਜਾਂ ਟਿੱਡੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਆਖਰਕਾਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ, ਕੁਸੰਗ ਨਾਲ, ਜਹਨਵੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਸਦਾ "ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ" ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਚਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।