ਪਿਆਰੇ ਗੁਹਾ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਦীক্ষਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਥਰ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਿਹੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੌ ਪ੍ਰਸਤ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਪਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਜਲ, ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਇਕ ਤਿਨਕਾ ਭੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਚਕ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਭੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ: "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਜੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੀਆ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਚਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇ ਨੀਲਾ ਤੇਜ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਛੇਦ ਹੋਣ ਤੇ ਲੰਬਾ ਆਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਗੋਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਨੀਰੁੱਧ ਹੈ। ਜਿਸ ਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਉਭਰੀ ਲੰਮੀ ਲਾਈਨ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਛੇਦ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੇ ਚਿਹਰਾ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਹਰੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਕਮਲ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਈ ਛੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਸੋਹਣਾ ਚਕ੍ਰ ਨੀਵੇਂ, ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਈਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਪਿਲ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘਾ ਚੌੜੇ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਘਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਾਹ ਲਿੰਗ ਨੁੱਕਦਾਰ, ਅਸਮਾਨ ਆਕਾਰ, ਮੋਟਾ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਤਸਯ ਲੰਮਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਕੂਰਮ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਭਾਰ, ਗੋਲ ਤੇ ਗੋਲ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਹਰਾ ਰੰਗ, ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਘੋੜੇ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਪੰਜ ਲਾਈਨਾਂ, ਕਈ ਬਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਨੀਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਅੰਗ ਅਖੰਡ, ਇਕ ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਝੰਡਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਗੁੰਜਾ ਬੀਜ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਲਾਈਨ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਕਦੰਬ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜ ਲਾਈਨਾਂ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਗੋਲ ਤੇ ਛੋਟਾ, ਅਤਸੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਤੇ ਇਕ ਬਿੰਦੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵਤਾ ਕਾਲੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ ਤੇ ਚਕ੍ਰ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਈਨ ਹੈ। ਦਾਮੋਦਰ ਮੋਟਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਚਕ੍ਰ, ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਪੀਲੀ ਲਾਈਨ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਕਈ ਰੰਗਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਪੇਟਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ੋत्तਮ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਨਾਭ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਮਲ, ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਵੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਦੇਹ, ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਤੇ ਸਫੈਦ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦਾਤਾ, ਕਾਲਾ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੀਲਾ ਪਾਪ ਸਾੜਦਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਧਨ ਦਿੰਦਾ, ਲਾਲ ਰੋਗ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਖੁਰਦਰਾ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਟਿੜ੍ਹਾ ਗਰੀਬੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੋ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਤੀਜਾ, ਜਨਾਰਦਨ ਚੌਥਾ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਸੱਤਵਾਂ ਸਨਕਰਸ਼ਣ, ਅੱਠਵਾਂ ਪੁਰਸ਼ੋत्तਮ ਹੈ। ਨੌਵਾਂ ਨੌ-ਰੂਪ, ਦਸਵਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਨੀਰੁੱਧ, ਤੇ ਬਾਰਵਾਂ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਕ੍ਰ ਅਨੰਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਰੂਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਵਸਤੂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾਨ, ਜਪ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮਿਸ਼ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ—even ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ—ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।