ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਕਿ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੰਨ ਕੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਨੇ ਮਾਤਾ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਹੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਵਾਦਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਤੁਲਸੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਉਸਦੇ ਬੱਤੀ ਦੋਸ਼ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ—ਚਾਹੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਹੋਰ—ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪ, ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਮਪੰਨਤਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ “ਤੁਲਸੀ” ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਤੁਲਸੀ ਆਪਣੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਵਾਧਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਧਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਸਦਾ ਸੁਭ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਧਨ-ਧਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਵਾਦਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦਿਆਂ ਤੁਲਸੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਫਲ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਇਕਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, “ਤੁਲਸੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ” ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਜਾ ਚੌਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ, ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿਓ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੈਵੀ ਜਨਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸਵਰਗ। ਜੋ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਲ ਜਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਪਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰੂੰਹ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਮਰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਦੋਗੁਣਾ ਫਲ, ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੋ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਿਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਸਿਹਤ, ਸੁਖ, ਆਦਰ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਜਾਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਧਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਵਾਈ, ਮਾਮੇ, ਮਿੱਤਰ, ਚਾਹੇ ਪਿਆਰੇ ਜਾਂ ਨਾ-ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਤੇ ਜਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਤਰ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਧਿ-ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜਾਵਣ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗੰਗਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਂ-ਮੁਖਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਦੀ ਕੁਝ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਮਣੀਆਂ-ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਸੁਭ-ਵਾਲੇ ਤੇ ਇੱਛਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਪਾਰੀਜਾਤਾ ਵਰਗੇ ਤੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਕਈ ਤਪ, ਯੱਗ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਚਾਹੀ ਜਾਤ ਤੋਂ, ਪਾਪੀ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਗੁਰੂ-ਘਾਤੀ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੋਵੇ... (ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇਕ ਵਚਨਾਂ ਤੱਕ ਇਥੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।