ਇਹ ਕਥਾ ਤુલਸੀ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ, ਚੰਗਾ ਚਰਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ-ਧੀਆਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਰਾਜ, ਸਿਹਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ—all ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਦੀ ਤુલਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪੁਰਾਣ, ਆਗਮ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤુલਸੀ ਵੀ ਬੜੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਚਾਹੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕਰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਸੁਧਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਧਵ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਤુલਸੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤુલਸੀ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤુલਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤુલਸੀ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਭਜਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕਸ਼ਸ, ਡੈਮਨ ਆਦਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤુલਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ, ਰੋਗ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ—all ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ, ਪਾਪ-ਜਨਿਤ ਰੋਗ, ਜਾਂ ਮੰਤਰ-ਤੰਤਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਲਈ ਤુલਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਤુલਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਧਵ ਲਈ ਤુલਸੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਤુલਸੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਪੂਜਾ, ਕੀਰਤਨ, ਧਿਆਨ, ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਪਹਿਨਣ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤુલਸੀ ਪਾਪ ਸਾੜ ਕੇ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤુલਸੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ। ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ, ਦੇਵਤੇ-ਦੇਵੀਆਂ, ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ, ਇਕੋ ਤુલਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤુલਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਜਿਸ ਨੇ ਤુલਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੂੜੇ ਵਿਚ ਤુલਸੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਸੂਯ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਬਿਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਚਾਹੇ ਇਕੋ ਤુલਸੀ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕਦੇ ਨਾ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—even ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਰਮ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਤਾਜ਼ੇ ਤુલਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤુલਸੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਹਨਿਸਤੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕਦੇ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਠਾ ਜਿੱਥੇ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਚਪਟਰ ਇਕਸਠ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਦਵਿਜ) ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਤુલਸੀ ਫੁੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣਾਊਂਗਾ।" ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਤુલਸੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।" ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸਿਰਫ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਦੇ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਸਿਰਫ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤુલਸੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਧੰਨ ਹਨ; ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਲਈ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤુલਸੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥ ਧੰਨ ਹਨ ਜੋ ਤુલਸੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤુલਸੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ—even ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।