ਇਹ ਸਭ ਵਿਰਲੇ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚੁੱਢ-ਚੁੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਥ ‘ਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗੂੰ ਦੁਲਭ ਸੀ—ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਿਰਫ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਣ ਲੱਭ ਲਿਆ ਤੇ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ?” ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਥਾਲ, ਕਫ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੰਦਗੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਦਗੀ, ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਉਲਟੀ, ਸੂਰਾਂ ਤੇ ਕੁਕੜਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਜਾਂ ਜਚਕੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪਾਠ ਜਾਂ ਜਪ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਨਿਕਾਲੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਦੁਸਟ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਚੰਗੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਨਿਰਾਸ, ਕੰਨ੍ਹੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤਕਲੀਫਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਜੀਬ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੰਗੇ, ਰੋਗੀ, ਮਰੇ ਹੋਏ, ਕਰੜੇ, ਗੰਦੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਖੰਡੀ, ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਗਲੇ ਲਟਕ ਕੇ, ਪਾਣੀ ‘ਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੁੱਢ ਜਾਂ ਐਸੇ ਹੀ ਹਾਲਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ, ਪਤਿਤ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚੁੱਢਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਵਿਵਾਹ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ। ਬੇਵਕੂਫੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਧਿਆਨ, ਪਾਠ, ਵ੍ਰਤ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਬਿਨਾ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਚੁੱਢ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੌਤ ਪਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ, ਉਥੇ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭੁਖੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗਾਂ ਵੇਚਦੇ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਤਮਾਵਾਂ ਭੂਤ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਪਿਸਾਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸੰਧਿਆ, ਹਵਨ, ਪਾਠ, ਯਜਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ ਨਾਲ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਜੋ ਜੂਠਾ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਗੰਦਗੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਆਦਰ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚੁੱਢ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਧ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਮੁੜ ਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮੰਗਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਮਲਕੀ ਦਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਆਮਲਕੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਧਰਮ ਕਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਸ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਦੁਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।” ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਭ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ—ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਟਲ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਕਦੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ (ਮਹਾਦੇਵ) ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੌ ਹੋਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਯਜਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਆਦਿ—ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕ, ਸੁਖ, ਧਨ, ਯਸ਼ ਤੇ ਵਾਧਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।