ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਪਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਸਭ ਨੀਆਂ-ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਸਾਰੇ ਨਿਆਂ, ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਪ, ਭੇਟ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਾਂ ਸਵਧਾ ਆਦਿ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਨਿਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਆਦਿ ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਾਕ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਨਿਆਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਚੁਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਭ ਕਮੁਦਾ, ਮਾਲਤੀ, ਨੀਲੋਤਪਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਫੁੱਲ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਕਪੂਰ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਚੰਦਨ ਨਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪੁਰਸ਼, ਔਰਤ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਵਿਧਵਾ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਣੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਚਾਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਝੂਠੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਹਿੰਸਾ, ਚਾਹੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲੈਟੇ ਜਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਦੀ ਯਾਦ, ਵੇਖਣ, ਸੁੰਘਣ, ਚੱਖਣ ਜਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਵੀ। ਉਪਵਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਸਿਰ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਪਾਨ ਤੇ ਲਾਵਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁੱਧ ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜਨ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਸ਼, ਔਰਤ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਨਿਆਮ ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤੂਆਂ, ਧੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣੀਆਂ ਨਾਲ। ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਚੰਦਨ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਨ, ਧੂਪ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲਾਵਣੀ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਆਦਰਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਖਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ, ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਵਿਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤੀਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰਯੋਗ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ: ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਵਿਣੂ-ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਲ ਤੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਤੀਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਨ, ਜੋੜੇ ਕਪੜੇ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਚਾਦਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖੇ, ਯੋਗ-ਬੈਲਟ, ਜਨੇਉ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਧਾਗੇ ਵੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲੰਗ, ਚੰਗੀ ਰਜਾਈ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤਕੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਦਰਯੋਗ ਪਲੰਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹਰੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਬਣਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਲੰਗ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਆਸਨ, ਜੁੱਤੀ, ਛਤਰੀ, ਜੋੜੇ ਕਪੜੇ, ਜੁੱਤੇ, ਜਨੇਉ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲੰਗ ਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਹਿਣਾ, "ਮੈਂ ਵਿਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਵਿਣੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋਹਾਂ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੇਕਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ, ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਇਹ ਮਹੀਨੇ-ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਵਕ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ; ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਧੀਆ ਯੋਗੀ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ।" ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ।" "ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਸੇਨਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੀ ਵਸਦੀ ਹੈ।