ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਰਾਹੂ ਵਲੋਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਇਹ ਫਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਣੀ ਵਿਖੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੂਕਰ ਵਿਖੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਦਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਜੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿਖੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਵੇਣੀ ਤੇ, ਜਾਂ ਗੰਗਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵੀ, ਇਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਲਰਕ ਨੇ, ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਜਾ।" ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰਤ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਵਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਵਰਤ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਖ ਤੇ ਸਮੱਧਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ।" ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਚ, ਸੂਰਜ ਤਪਸਵੀਆਂ 'ਚ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ, ਤੇ ਗਰੁੜ ਪੰਛੀਆਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ, ਵਣਿਕ ਲੋਕਾਂ 'ਚ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਫਲ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਨੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਜਿਵੇਂ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਪ, ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਜਾਂ ਸਵਧਾ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਤ ਤੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਆਦਿ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਾਕ ਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਅਚੁਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਕੁਮੁਦ, ਮਾਲਤੀ, ਨੀਲੋਤਪਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਭੋਜਨ, ਜਲ, ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਪੁਰਸ਼, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋਵੇ, ਪਰਮ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸ਼ਾਂਤਿ, ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ, ਜੰ ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਬੈਠਿਆਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸੁਆਦ, ਸੁਗੰਧ, ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਵਰਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਸਿਰ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਪਾਨ ਜਾਂ ਲਵਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਿਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹੇ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਧਵਾ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਤੀਹ ਦਿਨ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਸ਼ੁਭ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ ਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦਨ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰਵਕ ਹਰੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਚੰਦਨ, ਧੂਪ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਤੀਹ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਤੈਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਤ, ਸ਼ੁਭਚਰੀਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਨ, ਜੋੜੇ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਚਾਦਰ ਆਦਿ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੁਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਪੱਟੇ, ਜਨੇਊ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" "ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ, ਸੁਭ, ਪੂਰਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਛੋਣੇ ਵਾਲਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੇਜਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਫਲ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।