ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਦਿ-ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਧੀਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ: ਉਹ ਮਾਲਕ, ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾਸਕ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਹਾਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਮਹਿਮਾ بیان ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੋਲ ਥਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਝੁਕਸ, ਪਿਆਸ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ? ਜਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸ ਚੁਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਸੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇਕ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਤਿ ਨਹੀਂ। ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਤਿਵਰਤਾ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸੇਵਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਕ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ। ਪਤੀ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਪਤੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਈਰਖਾ ਦੇ, ਵਰਤਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਤੀ ਦਾ ਮਨ ਬਿਲਕੁਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਵਾਸਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਡੂੰਘਾ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਕਿਉਂ ਭਰਦੇ ਹੋ?" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ।" "ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇਸ 'ਤੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਨ ਤੂੰ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਨ ਮੈਂ। ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਛੋਟਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਫਲ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਅਣਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਵਿਆਹਤ ਜੋੜੇ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਹੈ—ਵਿਛੋੜਾ।" ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" "ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੀ ਢੰਗ ਲੱਭ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਫਲ ਲੈਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹਾਂ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂ—ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ। ਜੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਮੈਂ—ਕੋੜ੍ਹੀ, ਦੁਖੀ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਨਵੇਂ ਪਕਾਂ ਨਾਲ—ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਕਰਾਂਗੀ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧੀਰਜ ਧਰੋ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਵੇਰੇ, ਉਹ ਗੋ-ਮੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆੰਗਣ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਗਲੀ ਅਤੇ ਰਾਹ ਤੇ ਗੋ-ਮੈ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘਰ ਆਈ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਕ, ਉਸ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ, ਆਪਣੇ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣ ਚੌਕ 'ਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ। "ਸਵੇਰੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸ ਲਈ ਹੋਇਆ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।" ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕ ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਿਆਰੀ, ਨ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਕੀਤੀ।" ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਨੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੋਚਿਆ। ਉਹ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤੀ-ਭਗਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਰੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀਸ ਰੱਖਿਆ, "ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਮਾਂ।" "ਜੀਵਨ, ਸਰੀਰ, ਧਨ, ਮਾਣ, ਸ਼ੋਭਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਸੋਨਾ, ਗਹਿਣੇ, ਰਤਨ, ਕਪੜੇ—ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਦੇ ਹੋ।" ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਕਰਾਂਗੀ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਤੀ-ਭਗਤਾ। ਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਲਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਈ...