ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਤਿਅਭਾਮਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਘਟੀ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਕਗਾਰ ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤੇ ਸਵਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਜਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਰੋਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਘਨ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਗੋ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਥੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਦੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੇਣੀ ਨਦੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਕੁਦਮਿਨੀ-ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਬਣੇ। ਹੋਰ ਜੁਝਾਰੂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਤਮ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਵਰਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਤਿਸ਼ਯ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਨਦੀਆਂ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।” ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨਦੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਉਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਯ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਵੇਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਨਾਮਕ ਇਕਸੌ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਵਰਗਾ ਭਗਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਤੇ ਹਰੀ ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਘ ਇਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।” ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਜ਼ਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਤ੍ਯਾ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗਧਾ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਹੱਥ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੱਥ—ਇਹ ਸ਼ੂਕਰ ਦਾ ਮਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਇੱਥੇ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਦਸ ਗੁਣਾ, ਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਲੱਖ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਰਕ ਨੇ ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ। ਫਿਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਖ ਤੇ ਵਾਧੂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰੋ।” ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ, ਅੱਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਠ, ਹਵਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਪ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਵਧਾ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਠਿਨ ਪਾਰਾਕ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਤੀਹ ਦਿਨ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਚੁਤ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਸੁਭ-ਸੁਭ ਕੁਮੁਦ, ਮਾਲਤੀ, ਨੀਲੋਤਪਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਤਿਭਾਵ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਕੂਟ ਪੁੰਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।