ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।" ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੱਕ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾ; ਕ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।" "ਉਥੇ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਸਮੇਤ; ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਪਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।" ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚਲਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਕਪੜੇ ਗੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ?" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਹ ਧਰਮਕ ਸੱਜਣ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਚ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ।" "ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਜਾਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਇਕਤਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹਿੰਮਤ, ਡੌਲਤਾ ਅਤੇ ਲੋਭ-ਰਹਿਤਤਾ—" "ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਆਲਸ-ਰਹਿਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੀਧੇਪਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੂਲਾਧਾਰਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸਮਝ ਲਈ ਹੈ।' "ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।" ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਜਵਾਨੀ 'ਚ ਸੀ—" "ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁੰਦਰਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।" "ਅਚਾਨਕ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਣੀ; ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਕੀ ਹੈ?" "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ?" "ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਹਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ: 'ਨਾ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਾਂ।'" "ਉਸਦੇ ਪਿਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਰਹੇਗਾ, ਪਿਆਰੇ?" "ਉਸ ਨੇ ਫਟਾਫਟ ਉਚਿਤ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ: 'ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ।'" "ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਸਰਵ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ?'" "ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?'" "ਫਿਰ ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।' ਘਰ-ਵਾਲਾ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ।'" "ਮੈਂ ਜੋ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਐਸੀ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ।" "ਮਾਲਕ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕਰ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਰਹਿ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਚਲਾ ਜਾ।" "ਇਕ ਛਣਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, 'ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਓਹੀ ਕਰੋ।'" "ਫਿਰ ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।" "ਇਹ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸੁੰਦਰਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਰਾਤ, ਜੋ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੀ ਹੋਇਆ। ਧਰਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਇਆ।" "ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ।" "ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ, ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆ ਜਾਂਦੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਤਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਉਹ ਵੀ।" "ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹਦੇ।" "ਫਿਰ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਮੁਕ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਧਾ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਸੁਣਿਆ।" "ਕਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।" "ਕਈ ਆਖਦੇ, 'ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੌਂਪਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਸੌਇਆ।'" "ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਇਕੱਲੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੰਯਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।