ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਰਤਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਚੰਡਾਲਣ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਚਲਣ ਬਾਰੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ? ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹਾਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਹੈ!" ਹਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ? ਹੁਣ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।" ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਚਲਣ ਲੱਗਾ, ਤਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?" ਹਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋਵੇ, ਵਪਾਰ-ਵਟਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਤਲਾਧਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਰਸ ਹੋਵੇ, ਮੋਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ—ਉਹ ਸਭ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਲਾਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਸ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ।" ਤਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੱਕ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਲੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ।" "ਉੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਧੋਖਾ-ਧੜੀ ਸਮੇਤ; ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਤਲਾਧਾਰਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਤਲਾਧਾਰਾ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ।" ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹਾਂ।" ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤਲਾਧਾਰਾ ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਗੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੂਰ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?" "ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ।" ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਜੋ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਵਿੱਚ।" "ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਅਜਨਬੀ ਵੱਲ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਇੱਕਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ, ਆਤਮ-ਸਯਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਹਿੰਮਤ, ਥਿਰਤਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤਤਾ—" "ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਆਲਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਥਿਰ ਹਨ।" "ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਚਲਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਤੇ ਨੇਕੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤਲਾਧਾਰਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਦਾ ਚਲਣ ਵੀ ਦੱਸ।" ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਸੀ—" "ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਵਰਗੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁੰਦਰਿ ਨਾਮ ਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।" "ਅਚਾਨਕ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ: 'ਨਾ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਾਕ—' " "ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਕ ਜਾਂ ਮਾਤਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਡਰ ਰਹੇਗੀ, ਪਿਆਰੀ?"" "ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਢੁਕਵੇਂ ਬੋਲ ਆਖੇ: 'ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜਿੱਤੂ।'" "ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਵੇ?'" "ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਾਮੀ ਮਰਦ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?'" "ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।' ਘਰ-ਵਾਲਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, 'ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫਰਜ ਹੈ।' " "ਮੈਂ ਜੋ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਠੀਕ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਤੇ ਐਸੀ ਪਤਨੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੇਗੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਕਰ ਲੈ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸੇਜ ਤੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਹਿ ਲੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਲਾ ਜਾ।" ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ...