ਭਰਗੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਰਸਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਓਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਨ, ਸਵਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਉਥੇ ਯਜਨ ਸਥਲ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਦ ਸਵਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: "ਜਿਥੇ ਅਯੋਗ੍ਯ ਦਾ ਆਦਰ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਦੀ ਉਪੇਖਾ, ਓਥੇ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ—ਅਕਾਲ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਭਯ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਓਗੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੋਗੇ। ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਰਹੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਵਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਕੰਬ ਗਈ; ਉਹ ਉਠੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਸਵਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾ।" ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚੀਕ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪਾਂ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਈਏ ਤੇ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕੀ? ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੀ ਅਵਿਵੇਕਤਾ ਹੋਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਓ।" ਸਵਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਘਨ ਉਪਜਿਆ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਦੇ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾਓ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਇਥੇ ਵੈਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਬਣਾਂਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਾਂਗੀਆਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੇਣੀ ਦਰਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਕੁਦਮਿਨੀ-ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹੋਰ ਜ਼ਹਾਨਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦਰਿਆ ਬਣ ਕੇ ਸਹਯਾਦ੍ਰੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵਗੇ। ਦੇਵ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਤੇ ਸਵਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗੀਆਂ। ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਿ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਦਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਯ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸਤਯਭਾਮਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਵੇਣੀ ਮਹਿਮਾ" ਨਾਮਕ ਇਕਸੌ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਭਗਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਤੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਫਿਰ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਸਦਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਸੁਤਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਾਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦਾ ਮੰਦਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਦ੍ਹਾ ਵੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਰ ਦਾ ਮਾਪ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਹੱਥ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਫਲ ਸ਼ੂਕਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਲ ਦੱਸ ਗੁਣਾ, ਵੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੂਕਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲਦਾ, ਸ਼ੂਕਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਕਰ, ਵੇਣੀ ਜਾਂ ਗੰਗਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਅਲਰਕ ਨੇ ਸ਼ੂਕਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।" ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਰਤ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਫਲ ਕੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਵਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।" ਸ੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਤਪਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ..." (ਕਥਾ ਇਥੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ...