ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ? ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਣੀ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—even ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ–ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨੂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਜਾ ਲਈ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ‘ਚ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ, ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ‘ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ, ਸਵਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ। ਯੋਗ ਰਸਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਸਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦਿਓ।” ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ।” ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਰਸਮ ਹੋਈ। ਜਦ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਰਸਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਵਾ ਯਜਨਾ ਸਥਲ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ। ਸਵਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਯਤਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ‘ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿੱਥੇ ਅਯੋਗਯਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਯੋਗਯਾ ਦੀ ਉਣਗਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ: ਅਕਾਲ, ਮੌਤ, ਤੇ ਡਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੂੜ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੋਗੇ। ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠੀ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਸਵਾ ਦੀ ਲਾਨਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਕੰਬ ਗਈ; ਉਹ ਉਠੀ, ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਵਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਾਨਤ ਦਿੱਤੀ: ‘ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਲਾਨਤ ਦਿੱਤੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾ।’” ਇਸ ‘ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚੀਕ ਪਏ, “ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ!” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਲਾਨਤ ਦਿੱਤੀ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੂੜ ਹੋ ਕੇ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਏ, ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” “ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਲਾਨਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ।” ਸਵਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਘਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਬੋਲੇ ਸਦਾ ਸਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮੂੜ ਹੋ ਕੇ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾਵੋ। ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ, ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ, ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੂੜ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਬਣਿਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੇਣੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਕੁਦਮੀਨੀ-ਗੰਗਾ ਬਣਿਆ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮੂੜ ਕਰਕੇ, ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਤਮ ਦਰਿਆ ਬਣੇ। ਦਿਵਯ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹੀਆਂ; ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ ਸਵਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹੀਆਂ। ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈਆਂ; ਉੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋ ਗਏ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਸ ‘ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਖੰਡ ਵਿਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਸਤਯਭਾਮਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਵੇਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ-ਸੌ-ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਐਸਾ ਭਗਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ‘ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ‘ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਾਘ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਆਚਰਨ ਸੰਯਮ ਰਖ ਕੇ ਮਾਘ ‘ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।” ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੂਕਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਸੁਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਤਯਾ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ।” ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸ਼ੂਕਰਾ ਵਿਚ, ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਧਾ ਵੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਹੱਥ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਹੱਥ–ਇਹ ਸ਼ੂਕਰਾ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਫਲ ਸ਼ੂਕਰਾ ‘ਤੇ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ‘ਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਨੁਭਵਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।