ਸੁਣੋ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਦਿ-ਰਹੱਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੂਹ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ। ਗਾਂਵਾਂ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਸਭ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹਨ, ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਇਥੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਗੌਰੀ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਧੇਨੁਕਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ—ਮੂਤ੍ਰ, ਗੋਬਰ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਘੀ—ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਸਦਾ ਘੀ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੈਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਪਦਾਰਥ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਧ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ, ਦਹੀਂ ਵੀਹ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਘੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ, ਵਧੀਆ ਧੋਏ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਜਦੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਪਸ਼ੂ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿਚ, ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੁਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਵੀ।" ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਵਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਲੈ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਤੋਂ ਟਪਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਲਵੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ—ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਗਾਂ, ਘੀ, ਸ਼ਹਦ, ਰਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਘੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਘੀ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਘੀ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਘੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਘੂਮਣ ਵਾਲੇ ਘੀ ਦੇ ਭਵਰ ਹੋਣ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਘੀ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਘੀ ਵੱਸੇ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸਦਾ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਹੋਣ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਵੱਸਣ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਸਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸੁਗਤੀ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ; ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ; ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਗਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਘਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਤੇ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਦਰ ਵਿਚ ਸਕੰਦ ਜੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਮੱਥੇ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ), ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੂਮਾਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਗਰੁੜ, ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਰੋਮ-ਰੋਮ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਯਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਵਰੁਣ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਯਕਸ਼, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਖੜੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਧਰਵ, ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸੱਪ, ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ। ਗੋਬਰ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗੋਮੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਮੰਗਲਤਾ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ 'ਹੰਭਾ' ਧੁਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: "ਦੱਸੋ, ਦੱਸ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਹੈ?" ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸਫੈਦ ਗਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਮਹਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਧੂੰਆਂ ਰੰਗੀ ਗਾਂ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਫਿੱਕੀ ਗਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਰਲੀ ਹੈ; ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਨੀਲੀ ਗਾਂ ਧਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੀਲੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।