ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਸਤਯਭਾਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ, ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਸਨਾਨ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਏ, ਉਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ, ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ, ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਛੂਹੇ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਵਿਰਸਾਤੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰ ਜਾਏ—even ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਚੰਦਨ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੇ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਗ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਾਤਰੀ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਅਤੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਫਲ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕਰਤਿਕ ਦੀ ਬਾਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੋੜੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਮੁੱਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਵਿਲਾਸ-ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ, ਕਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਿਆ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਸਤਯਭਾਮਾ ਦੀ ਵਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। *** ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਵਾਦ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੀ ਇਹ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ?" ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਅੰਧੇਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਚਾਰ-ਮੁੱਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ।" ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਸਜਾਈ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਕੇ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ, ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ, ਸਵਾਂ, ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਵਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ।" "ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਸਵਾਂ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਲਵੋ।" "ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹੀ ਮੰਨਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਵਾਂ ਯਜਨਾ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉੱਥੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਵਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਜਿਥੇ ਅਯੋਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਯੋਗਿਆਨ ਦੀ ਉਣਡਾਟੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ: ਅਕਾਲ, ਮੌਤ ਤੇ ਡਰ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੂਰਖ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੋਗੇ।" "ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਥਾਂ ਬੈਠੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਹੇ ਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਫਿਰ, ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਕੰਬ ਗਈ; ਉੱਠ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਚੀਲ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" *** ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਕਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਧਾਤਰੀ-ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ, ਸਤਯਭਾਮਾ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।