ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਉਥੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਰੁੱਖ ਉੱਗੇ—ਧਾਤ੍ਰੀ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ। ਧਾਤ੍ਰੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੋਂ, ਮਾਲਤੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਗੌਰੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕਾਰ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਣੁ ਜੀ ਨੇ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਰੰਦਾ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਮੋਹ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਤਕਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਬੀਜ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਬਰਬਰੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੋਈ, ਪਰ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਿਣੁ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਵਿਣੁ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਸੰਗਤ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਾਉਣ, ਪਾਲਣ, ਪਾਣੀ ਦੇਣ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਭ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਣੁ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਯਮ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਹੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਗ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯਜਨ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਭੋਜਨ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਵਿਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਣੁ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ' ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਣੁ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਲੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਇਹ ਦੋਨੋ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਚਾਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨੂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ; ਓਸ ਵੇਲੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਵਿਣੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ 'ਸਵਾ' ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਵਿਣੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਵਿਣੁ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ 'ਸਵਾ' ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ। ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?' ਵਿਣੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ 'ਸਵਾ' ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਓ।' ਪਰ, ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਵਿਣੁ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਮੱਤ ਦਿੱਤੀ।