ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਯਾਨਕ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਿਕਾ ਨੇ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਰਸਭਰੀਆਂ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਿਆ ਸਮਝਿਆ; ਮਾਧਵ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਮਧੁਰ ਰੰਗ-ਰਲੀ ਵਿਚ, ਸੋਹਣੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੋਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਹੰਸ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਦਮਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ। ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗੇ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀ, ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਜੱਫੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਆਇਆ ਕਿਵੇਂ?" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਿਕਾ, ਮੈਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣ।" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹਰਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਲੰਧਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਿਕਾ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਣਿਆ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਿਕਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਤੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਿੰਦਾ ਛੁਟ ਗਿਆ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਅਨੇਕ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਲਈ ਗਈ।" "ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਤੀ ਕਹਾ ਸਕਦਾ? ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਤਪਸਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਭਟਕਾਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" ਵ੍ਰਿੰਦਾਰਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਲ, ਮੰਜਾ, ਤੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਹਰੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।" "ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਅਣਪਤਾ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਸ ਮੰਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਝਲਕ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ;" ਗਹਿਰੀ ਆਹ ਭਰਦੀ, ਰਾਣੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ, ਸ਼ੋਕ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਕਿਹਾ। "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮੌਤ ਆ ਗਈ, ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੂਤ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ, ਕੀ ਕਰੇ, ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਗਈ। ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧੋ ਲਿਆ; ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਦਮ-ਆਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਤਪस्या, ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਅਨੇਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਤੇ ਕਹਿਆ, "ਧਨਵਾਦੀਏ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ—ਸਰੀਰ ਨਾ ਛੱਡ।" "ਇਹ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੰਦਾ, ਇੱਥੇ ਮਿਲਿਆ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਾਣ, ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਪੂਣ ਦੇ ਇਨਾਮ ਸਵਰਗ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਧਨਵਾਦੀਏ, ਜਲਦੀ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾ।" ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਜਨਮ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ: "ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਲਿਆਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਜਿੱਤ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਸੁਖ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਿ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਨੇ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਅੱਗ ਜਲਾਈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਦੂਤ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਖ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਗੋਵਰਧਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਰਾਖਸ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਉਭਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰਿਦਵਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਕੇਸ਼ਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੱਚੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਗੰਗਾ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ।" "ਗਿਆਨੀਏ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਉੱਥੇ ਲਿਆਈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਦਿੱਤਾ।