ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤਰਕਸ਼ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਤਰਕਸ਼ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨਮੋਹਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਹਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ।” ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗਰੁੜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਾਸਟਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।” ਗਰੁੜ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂਗਾ।” ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਅਜਰ-ਅਮਰ ਹੋ ਜਾ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਤੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ; ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇਰੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸੰਤੋਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਉਥੋਂ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਰਕਸ਼ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹੋਈ; ਉਹ ਖੇਤ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਂਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਤਰ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ— ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧੰਨ ਹੈ; ਸਦੀਵੀ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਾਸ-ਰਹਿਤ। ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਤਪ, ਭਲਾਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਕਰੇ— ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੌਤ ਵੱਲੋਂ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ। ਫਿਰ ਤੂੰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤਰਕਸ਼ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਤੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਲਿਆ।” “ਤੂੰ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਲਾਈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।” ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਦੱਸਿਆ; ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ: “ਤੂੰ, ਹਾਲੇ ਬੱਚਾ, ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਿਆ?” “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।” “ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਦਿੱਤਾ।” ਸੁਪਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਦੱਸੋ।” “ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਾਸ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ; ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਸੌਤ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ, ਨੇ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈ ਸੀ।” “ਉਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰੇਗਾ? ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਪ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵਿਸ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” “ਸਵੇਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’ ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਥੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਘੋੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ।’” “ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਵਚਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਦਰੂ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਸਪਤ ਲੈ ਕੇ।” “ਜੇ ਇਹ ਹਰੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ—ਇਹ ਮੈਂ ਉਥੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।” “ਫਿਰ, ਜਦ ਹਰੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਉਸ ਦੇ ਮਕਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਵਟੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ।” “ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਖਜਾਨਾ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਦਾਸੀਪਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੁੱਛੋ, ਮੈਂ ਹੱਲ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਹ ਸੱਪ ਖਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਵਿਨਤਾ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਦਰੂ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਦੱਸੋ, ਹੇ ਧੰਨਵੰਤ, ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ।” ਉਹ, ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਨਤਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਗਰੁੜ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸ ਮਾੜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਗਿਆ, ਪੁੱਤਰ; ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਾ ਹੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਹੁਣ ਮਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ।