ਇਹ ਕਥਾ ਇਉਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਪਾਪੀ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਪ ਵੱਲ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਰੇਕ ਪਾਪ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੇ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ: "ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਛੱਡੇਂ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ..." ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪੱਕਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੋਂ ਕੱਢ ਦੇ।" ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ—ਕੋਈ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਬਿਨਾਂ ਦਾੜੀ, ਯਵਨ ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹੀ ਦਾੜੀ ਸੀ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੰਗੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ; ਖਪੜੀਆਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤੁਰੁਸਕ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਦਾੜੀ ਵਾਲੇ, ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਂਦੇ, ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਾਰਨ-ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਰਯ ਹਨ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਜਲਾਦ ਹਨ; ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ, ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਤਦ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਖਿਆ। ਉਥੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਕੋਲ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਜੀਵ—ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਤੇ ਇੱਕ ਕਛੂਆ—ਦੋਵੇਂ ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। "ਪੁੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ ਦੇਣਗੇ।" ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਤੇ ਕਛੂਏ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਦਰ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਸਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ, ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੰਬੂ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਾ; ਉਹ ਟਾਹਣੀ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਥੇ ਆਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਕੜੀ ਲਈ?" ਉਸ ਥਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਗਰੁੜ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਛੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਨਤਾ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।" "ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਵੇਖ, ਜੋ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਲਈ ਫੜ ਲਏ ਹਨ; ਨ ਧਰਤੀ, ਨ ਦਰੱਖਤ, ਨ ਪਹਾੜ ਮੇਰਾ ਭਾਰ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਜੰਬੂ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖਾ ਲਵਾਂ। ਉਹ ਟਾਹਣੀ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ।" "ਉਥੇ, ਡਰ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰ ਸਕੇਗਾ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਤੇ ਆਪਾਂ ਹਾਥੀ ਤੇ ਕਛੂਆ ਖਾਵਾਂ।" ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨ ਸਮੁੰਦਰ, ਨ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰੇਂਗਾ?" "ਨਾਰਾਏਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਹਰਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਪ ਕਰੇ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰ ਲਏਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨਨ ਜਾਣ ਲਏਂਗਾ।" ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਤੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ" ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ, ਉਹ ਬਾਂਹ ਕੰਬੀ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਟਾਹਣੀ ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਗਈ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਕੰਬ ਪਏ। ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਕਛੂਏ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਟੀ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾ।" ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬਾਂਹ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਖਾਧਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਘਾਉ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ, ਧਰਮ-ਅਧਰਮ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਬਤਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਸਕਦੀ ਸੀ।