ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਵੀ ਕਾਂਪ ਉਠੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਇਹ ਬੱਚਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਕਮੰਡਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮੰਡਲ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਮੰਡਲ ਛੁਡਾਇਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਜਲੰਧਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਹੁਣ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਤੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਜੈਯ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਗਿਆ। ਫਿਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਹਾਤਮ ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲਕੜੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਰੁੱਖ ਉਗ ਆਏ: ਧਾਤਰੀ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ। ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਧਾਤਰੀ ਤੋਂ, ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਰੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਗਈ। ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਿਆ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਧਾਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਬੀਜ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਰਬਰੀ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਈ, ਪਰ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੀਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਨਾਲ ਸੰਗਤ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਾਉਣ, ਪਾਲਣ, ਪਾਣੀ ਦੇਣ, ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਕੇ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲਗਾਏ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਾਤਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯੱਗ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਜਾਂ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧਾਤਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਂ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਣ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਇੰਦਰ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ' ਨਾਮਕ ਸੌ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੀ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਹਾਤਮ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।