ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣ ਲਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?” ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਦਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਲ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਾਂਝ-ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ, ਵ੍ਰਤਾਂ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ-ਅਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ-ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਅਗਨਿ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਲ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਵਾਯੂ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ-ਇਸ਼ਨਾਨ। ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਗਨਿ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ; ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਲ-ਇਸ਼ਨਾਨ। ‘ਆਪੋਹਿਸ਼ਠ’ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ। ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਯੂ-ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ, ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਿਵ੍ਯ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤુલਸੀ ਦੀ ਪੱਤੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ, ਗਾਂ ਦੀ ਸਿੰਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਜਲ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਜਲ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਫਲ ਤਿਆਗ, ਤੀਰਥ, ਯਜ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਹੋਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ-ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਂਝ-ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਯਜ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ। ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ: ਜੋ ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਲਾਭ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ, ਤਾਰਿਆਂ ਲਈ, ਪਿੰਡਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਅਾਂ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਯਮ ਤੋਂ ਵੰਝੇ, ਵਿਅਰਥ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਚੋਰ, ਧਰਮ-ਰਹਿਤ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮ ਛੱਡਦੇ, ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਮੰਤ੍ਰ-ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉਲੰਘਦੇ—ਇਹ ਵੀ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਇਹ impure, ਮੰਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਜੋ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਦਵਿੱਜ) ਹਨ, ਪਰ ਤਲਵਾਰ, ਨੌਕਰੀ, ਗਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਕਲਾ-ਕਾਰੀਗਰੀ, ਜਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਚੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਨਿਕੰਮੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਨਾਸਤਿਕ, ਧਰਮ-ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਫੁਟ-ਫੁਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਇਹ ਦਵਿੱਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਵੈਰੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ, ਦਵਿੱਜਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਾਲ, ਅਚੂਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਤਿਤ—even ਉਹ ਵੀ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਧ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ, ਦਵਿੱਜ-ਪਦ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਐਸਾ ਅਕਰਤ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਸੁਣੋ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਹਾਣੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨੀ, ਭੂਲ-ਭੁੱਲਾਵੇ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਚੰਦਾਲਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਪੁਤਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੋਰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਘਿਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਘਰ ਆ ਕੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ। ਚੰਦਾਲਣੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਰਾਬ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ; ਧੂੰਏ ਵਾਲੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੇ ਘਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਉਠਿਆ, ਰੋਇਆ, ਅਤੇ ਰੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਇਹ ਅੱਗ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਸੜ ਗਿਆ?” ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲਾ। ਜਦੋ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁੜ ਉਸਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਵਾਸਤੇ ਬਚਨ ਆਏ, “ਤੇਰੀ ਤੇਜਸਵਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ-ਅਚਾਰਣ ਕਰ।” ਤਦ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦਾਨ ਦਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਓ।” ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਯਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਵ੍ਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ, ਉੱਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰੋ; ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।” “ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਣ, ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।