ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਜਿਵੇਂ ਘਟਿਤ ਹੋਈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਂਗਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਮਹਿਲਾ? ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਇੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, "ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੱਜਾਂਗਾ। ਦੱਸ ਕੌਣ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਏਗਾ, ਦੁਸ਼ਟ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ گردਨ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸ਼ਰਵ, ਅਤੇ ਅੰਢਕ ਦੇ ਨਾਸਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟਿਆ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੇ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਧੀਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵਰ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਤਦ ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਲੂਣਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਅੱਗ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਬਹਿਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਦੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?" ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਵੀ ਡਰ ਗਏ ਹਨ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਮੰਡਲੁ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਿਲਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਕਮੰਡਲੁ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਮੰਡਲੁ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਕਮੰਡਲੁ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਲੰਧਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਹੁਣ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਤੋਂ ਅਜੇਯ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਓਥੇ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਪਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਣਵੇਂ ਅਧਿਆਯ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਗ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰੁੱਖ ਉਗ ਆਏ: ਧਾਤਰੀ, ਮਾਲਤੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ। ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਧਾਤਰੀ ਤੋਂ, ਮਾਲਤੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਤਾਮਸ, ਸਾਤਵਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੋਭਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਤੇ ਧਾਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਬੀਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਤੀਆਂ ਉਪਜੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬਰਬਰੀ ਕਹਾਈ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਦੀ ਪਾਤਰ ਬਣੀ, ਪਰ ਧਾਤਰੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੀਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਬਾਗ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।