ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਜਦੋਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ, ਤੀਰਥ ਸਨਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਇਹ ਫਲ ਦੱਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਤ ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਾਪ ਡਰ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?” ਉਹ ਭਗਤ ਜੋ ਇਹ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਅੱਗੇ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦਾ 'ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਪਚਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੰਡ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਿਅ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੋਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮੂਲ ਵੇਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਤੋ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ?' ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਜਰ (ਬਿਜਲੀ) ਨਾਲ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਵੇਖੀਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਬਚਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸਟ!' ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਜਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜਰ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਜਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਸ਼ਰਵਾ, ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸਕ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।' 'ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਭੋਗਣਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।' ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਦੀ ਅੱਗ (ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਸੀ) ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੰਗੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।' ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿਓ।' ਤਦ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ-ਨੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।' ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਉਥੇ ਉਹ ਅੱਗ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬਹਿਰੇ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?' ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ?' ਜਿਸ ਦੀ ਚੀਕ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਪ ਵੀ ਡਰ ਗਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।' 'ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਅਚਾਰਯ।' ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬੱਚਾ—ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੰਮੰਡਲ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਕੰਮੰਡਲ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮੰਡਲ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਲੰਧਰ ਹੋਵੇਗਾ।' 'ਹੁਣ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਅਜੇਯ ਰਹੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਓਥੇ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।' ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਧੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਸੁਰ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਹੈ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੰਡ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।