ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੈਤਯ—ਜੋ ਦਾਨਵ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ—ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਅਤੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੈਤਯ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਸੁਆਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਯਜਨਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕੁਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤ, ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤ—all—ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿ्णੁ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਨਾਰਾਯਣ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਪਕਾਰੀ, ਸਾਡੇ ਸਿਖਿਆਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿ्णੁ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਗ ਲੋਕ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ। ਮੈਂ, ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਇਸ ਦੈਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਘਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿ्णੁ ਜੀ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਠੰਢੇ, ਅਦਭੁਤ ਅਰਧ-ਮਾਨਵ, ਅਰਧ-ਸਿੰਘ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਕੜ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਸਵਾ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਉੱਚੀ, ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਸ ਭਵਨ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕੂੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਵੈ-ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਵਨ ਵਿਚ ਅਸਮਾਨੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਕਾਲੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਲਾਲ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰਮ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਦ, ਨਾ ਠੰਡ, ਨਾ ਗਰਮੀ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਸੇਵਕ ਰੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਭਵਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਤੇ ਸਵੈ-ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਤਿ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ। ਦਰੱਖਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਲੀ, ਨਰਮ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ, ਸੁਆਦਲੇ ਫਲ, ਕੁਝ ਠੰਢੇ, ਕੁਝ ਗਰਮ, ਤੇ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੁਮੁਦ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸੌ-ਪੱਤਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਕੁਮੁਦ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤਖ, ਚਕਰਵਾਕ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਸਫੈਦ ਪਾਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਮਿਲ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖਾਦਿਰ, ਵੇਤਸ, ਅਰਜੁਨ, ਆਮ, ਨੀਮ, ਆਗਾ, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਧਾਵਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਅੰਗੂ, ਪਾਟਲਾ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਹਰਿਦ੍ਰੁਵ, ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਚੰਪਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤ ਜਿਵੇਂ ਇਲਾ, ਕੁਭਕਾ, ਕਾਂਕੋਲਾ, ਲਵਲੀ ਅਤੇ ਕਰਨਪੂਰਕਾ ਵੀ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਧੂਕ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਦਰੱਖਤ, ਕਈ ਤਾਲ, ਅੰਜਨਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਦਰੱਖਤ ਸਨ। ਵਰੁਣ, ਪਲਾਸ਼, ਫਣਸ, ਚੰਦਨ, ਨੀਲ, ਕਮਲ, ਨੀਪਾ, ਪੀਪਲ ਅਤੇ ਟਿੰਬੂਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ। ਉਥੇ ਪਾਰਿਜਾਤ, ਚਮੇਲੀ, ਭਦਰਦਰਵਾ, ਅਤਰੂਸਾ, ਪੀਲੂਕ ਅਤੇ ਇਲਾਵਲੁਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ। ਮੰਦਰ, ਕੁਰਵਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੁਟਜ, ਲਾਲ ਕੁਰਵਕ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤ, ਅਨਾਰ, ਬੀਜਾਪੁਰ, ਕਲੇਯਕ, ਦੁਕੂਲਾ, ਹੀੰਗ ਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਵੀ ਸਨ। ਖਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ, ਹਰੀਤਕੀ, ਮਧੂਕ, ਸਪਤਪਰਨ, ਬੈਲ, ਸ਼੍ਯਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਵਤ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਨ। ਆਸਨ, ਤਮਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਚਕੋਰਾ, ਕਮਲ, ਮਸਤ ਕੋਇਲ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿ्णੁ ਜੀ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਅਸਮਾਨੀ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ।