ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਕਾਮ ਬਣਨ ਦੀ, ਵਰੁਣ, ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਧਨ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ, ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਬਣਾ ਦੇਵੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਆਦਿ—all ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਵੀ ਸੋਚੋ।" ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੈ-ਭੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਸਰਜਨਹਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਯਜਮਾਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਅਵ੍ਯਕਤ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਣਗੇ।" ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉੱਧਰ, ਜਦ ਹੀ ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਚ ਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਤਪ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਵਰ ਦੇ ਮੱਦੇ ‘ਚ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਸਨ, ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਯਕਸ਼, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਜਾਤਿ ਦੇਵ—all—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਕੋਲ ਸਰਨ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਯਜਨ-ਸਰੂਪ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਨਾਰਾਇਣ! ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਸਰਨ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ।" "ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈਂ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਅਮਰ ਹੋਣ ਵਾਲਿਓ, ਡਰ ਛੱਡੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਦੈਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਲਈ ਅਜੇਤ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਜੋ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਠੰਢੇ, ਅਦਭੁਤ ਨਰਸਿੰਘ (ਅੱਧਾ ਮਨੁੱਖ, ਅੱਧਾ ਸਿੰਘ) ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਵੱਡਾ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਹਰ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ ਸਵਾ ਸੌ ਯੋਜਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਹੌਦ ਸਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਰੁਤੂ ਵਿਚ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਕਾਲੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ। ਉੱਥੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬੂਟੇ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਗੁੱਚੇ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤਿ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਠੰਢ, ਨਾ ਗਰਮੀ। ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ, ਆਪੇ ਹੀ ਚਮਕਦਾ, ਉਹ ਮੰਡਪ ਸਵਰਗ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ, ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਗੰਧੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਹਰ ਰੁਤੂ ਵਿਚ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ; ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ, ਨਰਮ ਕੋਪਲੇ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਫਲ, ਕੁਝ ਠੰਢੇ, ਕੁਝ ਗਰਮ, ਤੇ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਸੌ-ਪੱਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ, ਨੀਲੇ ਲਿਲੀਆਂ, ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਬਤਖ, ਚਕਰਵਾਕ, ਬਗਲੇ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਬਾਜ ਪੰਛੀ, ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਤਾਵਾਂ ‘ਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਦਿਰਾ, ਵੇਤਸਾ, ਅਰਜੁਨ, ਆਮ, ਨੀਮ, ਆਗਾ, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ ਤੇ ਧਵਾ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਪਾਟਲਾ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਹਰਿਦ੍ਰੁਵ, ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਚੰਪਕ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਦੇਖੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ।